Abonneer u op onze wekelijkse nieuwsbrief:

e-mailadres:

Bernadette Roelandt is één van de ambtenaren die het ‘consulair bureau’ in Alicante hielp oprichten in 1984. Ze werd geboren in Aalst en behaalde in 1980 haar diploma licentiaat vertaler Engels-Spaans aan de Hogeschool voor vertalers en tolken in Gent. In november 1981 werd ze aangenomen op de Ambassade van België in Madrid en in 1984 kwam ze naar Alicante.

Vlamingen in de Wereld Costa Blanca had met haar een gesprek in Alicante over de vaak onbekende aspecten van de dienstverlening van het Consulaat.

Een groot deel van de dienstverlening van het Belgisch Consulaat in Alicante is nauwelijks bekend bij het grote publiek. Een onderdeel van deze dienstverlening is het bezoek aan Belgen die opgesloten zijn in Spaanse gevangenissen. Wat houdt dat zoal in?

Bernadette Roelandt: Als een Belg in een Spaanse gevangenis terecht komt, worden wij daarvan verwittigd op voorwaarde dat de betrokkene zelf zijn toelating geeft. Het bezoek aan de Belgische gevangenen in Spaanse gevangenissen gebeurt alleen maar op aanvraag van de gedetineerde zelf.
De gevangene kan artikel 36 van het Verdrag van Wenen uit 1963 inroepen en vragen aan de cipier of de maatschappelijke assistent om de Ambassade of het Consulaat te waarschuwen.
De Belgische autoriteiten kunnen niet tussenbeide komen om een Belgische gevangene immuniteit te verlenen, om beslissingen van de lokale overheden ongedaan te maken en ze kunnen zich niet mengen in het verloop van de gerechtelijke procedures. We werken ook niet rechtstreeks met de families alles gaat steeds via de FOD (ministerie) Buitenlandse Zaken.
De Belgen komen meestal in een Spaanse gevangenis terecht wegens drugshandel, maar we hebben ook gevallen van geweldpleging, van huiselijk geweld en moordzaken.
Op het Consulaat krijgen we overigens niet altijd een melding dat er Belgen in de Spaanse gevangenissen zitten, maar op ons verzoek krijgen we wel jaarlijks een lijst van het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken met de vermelding waar er Belgen opgesloten zitten.

Kunnen jullie ook iets reëls voor deze mensen doen?

Bernadette Roelandt: Het eerste wat we tijdens een bezoek doen, is nagaan of er problemen zijn. Over het algemeen ontstaan de problemen als gevolg van een slechte communicatie met hun advocaat. Zo komt het soms voor dat hun advocaat geen antwoord geeft op hun vragen. Het merendeel van hun advocaten zijn pro deo advocaten, dit wil zeggen advocaten die hen gratis toegewezen worden door de rechtbank. Het zijn ook steeds Spaanse advocaten. Alles verloopt volgens Spaans recht en het Consulaat heeft niet het recht om zich te mengen in die aangelegenheden.
Wat wij wel mogen doen is aan de gevangenen lijsten van Nederlands- en Franstalige advocaten geven, maar steeds onder voorbehoud. We hebben lijsten met namen van advocaten met bepaalde specialiteiten (b.v. strafrecht) We kunnen bijvoorbeeld nagaan of de gevangene het Spaans machtig is en hij dus een onderhoud kan hebben met zijn advocaat. Als de gevangene er niet in slaagt om contact te leggen met zijn advocaat dan vragen wij wat er schort. Het kan b.v. ook zijn dat hij helemaal geen geld heeft en dan wordt de familie hiervan op de hoogte gebracht.
Wat het Consulaat ook kan doen, is een pakket met kleren of boeken dat opgestuurd wordt van uit België aan de gevangene bezorgen. De pakjes worden steeds gestuurd naar het Consulaat, rechtstreeks pakjes sturen naar de gevangenis is verboden.
Tijdens ons bezoek praten we een beetje met de gedetineerde en we gaan na of hij problemen heeft. Zijn er problemen dan proberen we die naar best vermogen op te lossen.

Hebben de gedetineerde Belgen geen enorm taalprobleem of spreken ze meestal voldoende Spaans?

Bernadette Roelandt: Over het algemeen gaat het over mensen die al een tijdje in Spanje wonen. Ze kunnen dus meestal al een beetje Spaans en naarmate ze langer in de gevangenis verblijven, verbetert hun Spaans snel. De Spaanse gevangenissen zijn vergelijkbaar met de Belgische en meestal zijn er geen problemen.

Bij VIW stelt men vast dat remigratie blijkbaar belangrijker is dan vroeger. Keren er tegenwoordig meer Belgen terug dan vroeger?

Bernadette Roelandt: Wij stellen niet vast dat er meer Belgen terugkeren naar België dan vroeger. De Belgische kolonie in de provincie Alicante groeit nog steeds aan. Er komen nog altijd meer Belgen naar Alicante dan dat er weggaan.

Zijn er nog andere specifieke vormen van dienstverlening van het Consulaat?

Bernadette Roelandt: Een vorm van dienstverlening waar we zeer veel energie in steken is de repatriëring van landgenoten. Ook bij een overlijden kan het Consulaat zeer nuttige diensten verlenen.
Jaarlijks sterven er in ons rechtsgebied (gaande van Castellon, Valencia, Alicante, Murcia, Almeria, Granada tot Malaga) ongeveer 300 Belgen. Het betreft zowel residenten als toeristen. Met ‘toeristen’ bedoel ik niet-residenten, dus mensen die nog steeds ingeschreven zijn in België. Dat kan gaan om Belgen die hier 2 weken verblijven, maar ook om Belgen die 6 maanden overwinteren in Alicante.
Bij een overlijden waar familieleden voor instaan, blijft onze taak beperkt tot het vervullen van een aantal formaliteiten zoals het registreren en aanvragen van de overlijdensakte, het oriënteren van de familie voor de begrafenis, crematie of repatriëring van het lichaam naar België.
Als er geen familie ter plaatse is, stelt het consulaat onmiddellijk de FOD Buitenlandse Zaken in kennis van het overlijden. Vervolgens zal de FOD Buitenlandse Zaken de nabestaanden informeren en contact met hen onderhouden.
Het probleem is dat er Belgen zijn waarvan het stoffelijk overschot niet wordt opgeëist. We gaan dan na of er nog verwanten zijn. Als er nabestaanden zijn (kinderen of familie) dan moeten die beslissen over de begrafenis. Dit is een problematiek waar wij zeer vaak mee te maken hebben.
De kosten van de begrafenis moeten verhaald worden op de nalatenschap van de overledene. Is er geen familie, maar beschikt de overledene over een banktegoed, dan moet de bank het nodige geld vrijgeven. We spreken dan over een bedrag van 3 à 4.000 euro.
Indien er geen geld voorhanden is, wordt verwezen naar de Europese Conventie voor medische en sociale bijstand en zijn het de Spaanse autoriteiten die de kosten moeten dragen. Deze procedure verloopt moeizaam en hangt af van gemeente tot gemeente
De enige administratie die bevoegd is voor personen die op het Consulaat zijn ingeschreven, is het Consulaat. Vandaar dat het zo belangrijk is dat de mensen die zich hier vestigen, zich laten inschrijven op het Consulaat.

Zijn er nog steeds Belgen die zich niet inschrijven op het Consulaat?

Bernadette Roelandt: Veel te veel eigenlijk. Als iemand België verlaat en zich niet uitschrijft uit zijn gemeente, dan gaat de politie na verloop van tijd controleren of hij nu al dan niet nog in de gemeente woont. Stelt de politie vast dat hij er niet meer woont, dan wordt hij ambtshalve geschrapt. Een heleboel mensen verdwijnen gewoonweg: ze zijn geschrapt in België en niet geregistreerd in Spanje.

Doet het Consulaat iets om de registratie te bevorderen?

Bernadette Roelandt: Nee, want de registratie is niet verplicht. Maar wie een identiteitskaart nodig heeft, moet zich so wie so inschrijven op het Consulaat.

Wat kan het Consulaat doen voor mensen die hier in problemen komen?

Bernadette Roelandt: Veel mensen kloppen alleen maar aan bij het Consulaat als ze echt in de problemen komen. Ze hebben b.v. helemaal geen geld meer. Deze vorm van dienstverlening die het Consulaat dan aanbiedt, noemen we Bijstand en/of Repatriëring.
Dit kan gaan om vakantiegangers die bestolen werden. Dat is normaal geen enkel probleem want die hebben gewoonlijk in België een banktegoed.
De problemen ontstaan alleen maar als ze niemand hebben waarop ze kunnen terugvallen.
Voor de personen die niemand meer hebben, hebben we een ‘stappenplan’ ontwikkeld. We gaan na of het klopt dat die persoon inderdaad geen garant heeft die hem kan helpen. Vinden we toch een verwante dan proberen we die te contacteren. Is er echt niemand dan zoeken we verder tot we een aanvaardbare oplossing gevonden hebben.
Personen die helemaal alleen zijn en behoeftig worden of er mentaal op achteruit gaan, zorgen doorgaans voor de meeste problemen. Ze worden gewoonlijk zeer goed opgevangen door de sociale dienst van de gemeente waar ze ingeschreven zijn, maar ze moeten zich dan wel verstaanbaar kunnen maken in het Spaans.
Voor het oplossen van sommige sociale problemen zijn we op het Consulaat een beetje beperkt en dat vind ik soms frustrerend. Het enige wat we kunnen doen als het echt niet meer gaat in Spanje, is op schriftelijke aanvraag van de betrokkene, de FOD Buitenlandse Zaken inschakelen voor de repatriëring. Die persoon wordt dan door het Rode Kruis in België opgevangen en geplaatst.

Wat zijn de kwaliteiten waarover iemand moet beschikken om op een Consulaat goed te kunnen functioneren?

Bernadette Roelandt: Een absolute vereiste is een goede kennis van de Belgische landstalen en van de taal van het land in kwestie. Je moet beschikken over goede communicatieve vaardigheden en over voldoende takt. Je moet organisatorisch sterk zijn en je kunnen inleven in de problematiek van de Belgen die zich wenden tot het Consulaat. Als iemand b.v. het overlijden van een partner komt aangeven op het Consulaat, dan moet je die persoon tactvol en medelevend opvangen.

februari 2011