Ondanks de talrijke en degelijke studies die over 1830 zijn geschreven bllijft nog steeds een belangrijke vraag over: wie waren de eigenlijke organisatoren van de revolutie in Brussel? Onwillekeurig wordt de indruk gewekt dat de gebeurtenissen elkaar spontaan hebben opgevolgd en dat het patriotisme, d.i. de anti-Hollandse gezindheid, de drijvende kracht is geweest.
Maar is dit allemaal wel zo spontaan verlopen?
Het uiteindelijk beeld dat de geschiedenis van 1830 tot op vandaag weergeeft is dat de Belgische revolutie een revolutie was zonder leider. Het is echter ook mogelijk dat de effectieve leiders erin geslaagd zijn hun leidinggevende positie voor hun tijdgenoten te verbergen. Een verklaring hiervoor kan zijn dat, zolang de eindzege in een revolutionair proces niet is behaald, de revolutionaire leiders niets meer zijn dan samenzweerders tegen het regime, die hiermee hoogverraad begaan, een zeer ernstig strafbaar feit.
Alexandre Gendebien
De hypothese van de auteur is dat de organisatie en het leiderschap van de revolutie in ruime mate, vanaf het eerste ogenblik, in handen was van advocaat Alexandre Gendebien uit Mons, bijgestaan door Sylvain Van de Weyer, eveneens advocaat in Brussel.
A. Gendebien was een telg uit een rijke familie van eigenaars van steenkoolmijnen en een bekend advocaat in Brussel. Net zoals zijn vriend Sylvain was hij medewerker van het in 1830 toonaangevende Brusselse oppositieblad, de Courier des Pays-Bas,
Gendebien wou een revolutie ontketenen met het oog op een aansluiting van België bij Frankrijk. Toen bleek dat de Franse regering daar niet in geïnteresseerd was, gaf hij zijn plannen op. Een onafhankelijk België werd het volgende doel. Toen het zover was dat er een staatshoofd moest komen, ijverde Gendebien voor de kandidatuur van de hertog van Nemours, de zoon van de Franse koning Louis-Philippe. De Franse koning stelde hiertegen echter zijn veto en Gendebien steunde dan maar Leopold van Saksen-Coburg en Gotha, niet uit overtuiging, maar uit noodzaak. Gendebien had namelijk liever een republiek gehad. Ook later kwam Gendebien openlijk voor zijn republikeinse overtuiging uit. Daarom werd hij door de latere belgicistische historici zo goed als dood gezwegen.
'Een slechte scholierengrap’
De Belgische revolutie begon zeker niet op woensdag 25 augustus 1830 tijdens de opvoering van de Stomme van Portici. A. Gendebien omschreef het gebeuren in een brief zelf als ‘een slechte scholierengrap’ (une maivaise farçe d’écoliers).
Anders gesteld: op het teken van de 'Stomme van Portici' is een tweedaagse van crimineel geweld begonnen die door de tijdgenoten als dusdanig werd veroordeeld maar nadien door historici en politici als het begin van de nobele Belgische revolutie werd gezien.
Welke motieven had Gendebien?
De vraag is natuurlijk: wat heeft A. Gendebien gedreven om gedurende zo’n lange tijd het initiatief en het leiderschap van de revolutie op zich te nemen?
Persoonlijke verrijking is helemaal uit te sluiten want Gendebien kwam uit een zeer gefortuneerde familie. Een pro-Franse gezindheid is niet uit te sluiten.
Gendebien heeft herhaaldelijk te kennen gegeven dat hij republikeins was. Hij kon zich wel verzoenen met een ‘republikeinse monarchie’: als staatsvorm een monarchie, maar grondwettelijk met de vrijheden van de republiek.
Nawoord door Els Witte
In haar Nawoord schrijft Els Witte van de Vrije Universiteit Brussel dat H. Gaus goed de vinger legt op een belangrijk spanningsveld: de onenigheid die tussen koning Willem I en zijn troonopvolger heerst en die de Oranje-dynastie uiteindelijk fataal werd in België.
De beginfase van de revolutie is Gendebiens ‘moment de gloire’ geweest, meent Els Witte. Gendebien was representatief voor de groep van radicale revolutionairen en daarom veroordeeld om slechts een marginale rol te spelen in het postrevolutionaire België.
Spannende thriller
Het boek van H. Gaus A. Gendebien en de organisatie van de Belgische revolutie van 1830 is zeer vlot geschreven en leest als een spannende thriller. Het is wetenschappelijk stevig onderbouwd en het is een must voor wie meer wil weten over het ontstaan van België.
A. Gendebien en de organisatie van de Belgische reovlutie van 1830
door Helmut Gaus
Academia Press
ISBN 978 90 382 1173 2
