'Het vertrouwen in grote politieke instellingen, zoals politieke partijen, is al jaren in vrije val, vandaar dat de partijen focussen op bekende personen die dat vertrouwen wel opgebouwd hebben,’ schrijft Jean-Marie Dedecker (Berucht Vlaming) in zijn voorwoord. ‘Amper 23% van de bevolking heeft enig vertrouwen in de politici terwijl ze de indruk koestert een intieme relatie met BV’s te onderhouden. (...) Dit boek heeft de grote verdienste het BV-fenomeen tot zijn ware proporties te herleiden.’
Centraal in het onderzoek van Frederik De Swaef staat de vraag: waarom stappen BV’s uit allerlei sectoren in de lokale politiek? De Swaef baseert zijn onderzoek op de gemeenteraads- en provincieraadsverkiezingen van 8 oktober 2006.
Ambigue houding
De journalisten en de politieke commentatoren nemen een nogal negatieve houding aan t.o.v. het fenomeen van de BV’s, meent Frederik de Swaef. De enige BV die in hun ogen genade vindt, is Jean-Marie Dedecker. Gilbert Roox van De Standaard typeert Dedecker als volgt: ‘Dedecker is een fenomeen. Binnengehaald in de tijd toen iedere partij jacht maakte op BV’s, is hij de enige van die soort die is uitgegroeid tot een toppoliticus.’ Dit is ook de mening van Walter Paul van De Morgen. Frank Thevissen van de VUB bevestigt dit: ‘BV’s als Sterckx en Dedecker zijn een aanwinst voor de politiek. Maar het zijn uitzonderingen.’
De eerste golf BV’
De BV’s in de politiek zijn een staartje van een evolutie die al veel langer aan de gang is, nl. de personalisatie en de professionalisering van de politiek. Deze evolutie kwam in heel de westerse wereld op gang na Wereldoorlog II, maar in Vlaanderen duurde het toch wat langer eer de verkiezingscampagnes gepersonaliseerd werden.
Het verkiezingsjaar 1958 was een kentering in de aanpak van campagnes in Vlaanderen. De CVP werkte toen voor het eerst samen met reclamemensen. Ook de socialisten personaliseerden hun campagne met een foto van premier Achille van Acker op hun affiche.
Het is pas in 1995 dat voor het eerst alle partijen een beroep doen op een professioneel reclamebureau om hun campagnes vorm te geven. De VLD ging in zee met Saatchi & Saatchi, Agalev deed een beroep op FCA!BMZ, de VU liet zich door DDC adviseren en de CVP door het bureau Slangen & Partners.
De eerste BV’s
Schijver Louis-Paul Boon nam al in 1958 deel aan de gemeenteraadsverkiezingen van de BSP in Erembodegem. Samen met zanger Louis Neefs (CVP, Mechelen) en BRT-omroepster Aimée De Smet was hij één van de eerste BV’s die een stap naar de gemeentepolitiek waagde.
Het is echter maar vanaf de jaren ‘90 dat bij de partijen elke schroom lijkt weg te vallen om BV’s te ronselen. In 1991 slaagden zelfs oplichter Jean-Pierre Van Rossem en regisseur Jan Decorte erin om met hun eigen partij Rossem in het parlement te geraken. Bij de verkiezingen in 1999 waren er 29 BV’s te vinden, verspreid over bijna alle lijsten en partijen.
Wat is een BV?
Het woord BV is een uitvinding van journalist Alain Grootaerts ooit hoofdredacteur van P-magazine. Hij bedacht de titel BV om mensen te catalogeren die hij tegenkwam op mediafeestjes. Het begrip stamt uit begin jaren ‘90 en staat sinds 2000 in de Van Daele.
De criteria die Frederik De Swaef hanteert om iemand als BV te omschrijven, zijn: bekendheid an sich, de mate van bekendheid en tijdstip van bekendheid. BV’s die bekend werden in hun hoedanigheid als politicus, werden uitgesloten.
BV’s met verschillende marktwaarde
Niet alle BV’s hebben een even grote marktwaarde: er zijn Relatief Bekende Vlamingen en Absoluut Bekende Vlamingen. Om te weten of de mate van BV-schap invloed heeft op de politieke status van de BV’s, maakte de auteur gebruik van een key-personbevraging. Hij raadpleegde 3 key-persons: Yves Desmet, politiek hoofdredacteur van De Morgen, Bart Alleman, adjunct-hoofdredacteur van Dag Allemaal en Peter Cockx, eindredacteur van De Rode Loper en voormalige eindredacteur van De Zevende Dag. Het belangrijkste criterium dat de 3 heren naar voren schuiven, is het feit of de BV in kwestie rond 8 oktober 2006 al dan niet in the picture stond. Hieruit blijkt dat de absolute top-BV’s toen waren Inge Vervotte (CD&V), Jean-Marie Dedecker (LDD) en Walter Grootaers (Open Vld).
De motivatie van de BV-politicus
In de pool van de BV-politici zijn 2 groepen te onderscheiden. De ene groep, waartoe ook Dedecker behoort, bekleedt meestal al een nationaal mandaat of heeft daar minstens zicht op. De andere groep beweert deel te nemen aan de gemeenteraadsverkiezingen in de overtuiging dat ze hun gemeente beter kunnen maken.
Financieel wordt elke BV er zeker niet beter van, meestal heeft de overstap naar de politiek zelfs een negatief effect op het inkomen van de BV. De BV verliest een deel van zijn gewone job en zeker als men enkel lokaal politiek actief is, komt daar weinig of niets voor in de plaats.
De BV heeft nog steeds toekomst
Het tijdperk van de BV’s lijkt nog lang niet voorbij. Televisie blijkt nog steeds het cruciale medium om van BV’s te kunnen spreken. Hoe meer men op tv komt, hoe groter de marktwaarde van de BV voor andere media. De BV’s die de stap in de politiek wagen zijn in het algemeen dan ook sterk gemotiveerd, is de conclusie van de auteur.
Het is duidelijk dat de BV’s passen in de bredere evolutie van verpersoonlijking van de politiek. Ze bedreigen het systeem niet, ze vullen enkel een leemte op in het politieke systeem die ontstaan is doordat media en politiek steeds meer focussen op personen i.p.v. op partijen en programma’s.
Interessante studie
Frederik De Swaef heeft met zijn boek Betty for president een zeer interessante studie gepubliceerd die een verhelderend licht werpt op de evolutie van het Belgische politieke landschap. Hij besluit zijn boek met 10 ludieke tips aan politici die azen op BV’s en met 10 tips voor de BV’s die de stap willen wagen naar de politiek en daar succesvol willen zijn.
Journalist Frederik De Swaef studeerde in 2007 af als politicoloog aan de Universiteit Gent met een thesis over BV’s in de politiek.
Het boek is zoals Jean-Marie Dedecker in zijn Voorwoord schrijft: ‘Verplichte lektuur voor al wie zich in de Wetstraat interesseert.’
Betty for president, Waarom de BV’s een zegen zijn voor de politiek van Frederik De Swaef, is een uitgave van Academia Press, Gent, België, ISBN 978 90 382 1246 3.
Betty for President