Brullende muis. De opstand van België tegen Amerika door Jan Balliauw
Jan Balliauw is diplomatiek redacteur van de VRT-televisienieuws. In zijn boek ‘Brullende Muis’ geeft hij een boeiend overzicht van de diplomatieke relaties tussen België en de Verenigde Staten in de periode 1999-2006.
Oorlogsdaad of terroristische aanslag?
De aanslagen van 11 september in New York waren voor de Amerikanen een oorlogsdaad. Voor de Europeanen waren ze een terroristische aanslag van een ongekende omvang. De plannen van de V.S. om na de aanslagen Irak binnen te vallen zorgden voor een diepe scheur in de trans-Atlantische solidariteit. België behoort tot de landen die in opstand komen tegen het Amerikaanse optreden na 11.9. In zijn boek probeert Balliauw een antwoord te geven op de vraag waarom de regering Verhofstadt koos voor een confrontatie met Washington.
Op 7 juli 1999 krijgt België een paarsgroene regering. Verhofstadt is op dat ogenblik voor zijn buitenlandse collegaregeringsleiders een relatieve onbekende. Luis Michel (PRL), de minister van Buitenlandse Zaken, wilde breken met het traditionele Belgische buitenlandse beleid van de voorbije jaren.Tijdens het presidentschap van Clinton was de verhouding V.S.-België excellent, de beide landen zaten op een lijn.
Op 1 juli 2001 wordt België voorzitter van de Europese Unie. Bush is eigenlijk niet zo opgezet met de E.U. De E.U. is een complex gegeven voor Bush, waar je beter niet te veel mee te maken hebt.
Artikel 5 van het NAVO-handvest is de hoeksteen van de NAVO, want het legt de onderlinge solidariteit vast. Tijdens de Koude Oorlog was het voor Europa de ultieme veiligheidsgarantie tegenover de Sovjetdreiging. De Amerikaanse regering roept na de aanslagen van 11.9 artikel 5 van het NAVO-handvest in en vanaf dan is er sprake van een oorlogssituatie.
SP.A wil geen oorlog
SP.A vicepremier Johan Vande Lanotte was er tegen omdat hij niet in een oorlog wou stappen. Toch beslist de Belgische regering niet om het inroepen van artikel 5 tegen te houden.De Verenigde Staten wijst de hulp van de NAVO echter af en wil alles zelf beslissen. Ze roept daarom de ‘coalition of the willing’ uit, een vrijwillige coalitie van gelijkgestemde bondgenoten. Bush is van oordeel dat de beslissingsmechanismen van de internationale organisaties veel te log zijn en wil sneller kunnen reageren.
Op 7 oktober 2001 starten de V.S. met vergeldingsacties tegen Al-Qaeda in Afghanistan en begint de Europese solidariteit met de V.S. af te zwakken. In zijn State of the Union van 29 januari 2002 kondigt Bush het begin aan van de oorlog tegen de terreur. De president kondigt de oorlog aan tegen de regimes die het terrorisme steunen, met name Noord-Korea, Iran, Irak. Deze drie landen omschrijft Bush als ‘the Axis of Evil’, ‘de As van het Kwade’. De V.S. willen preventieve aanvallen uitvoeren op landen die een potentiële bedreiging vormen.
De As van het Kwade
Irak zorgde voor eindeloze discussies in de Veiligheidsraad omdat men vermoedde dat het land massavernietigingswapens aanmaakte. Het aanpakken van de ‘As van het Kwade’ wordt slecht onthaald in Europa, ook in België. Premier Verhofstadt vindt dat de redenering van Bush niet klopt: de linkt tussen terrorisme en Irak was te onduidelijk.
In de Europese Raad ontstaan twee verschillende kampen. Frankrijk, Duitsland en België zijn tegen een oorlog met Irak, Groot-Brittannië, Spanje en de nieuwe Oost-Europese landen zijn er voor.
In het debat in België over Irak wordt Luis Michel de grote voortrekker van de vredesbeweging. In de Verenigde Staten ontstaat echter een groeiend onbegrip over de houding van België.
Luis Michel komt in conflict met Robertson, de secretaris-generaal van de NAVO over de ‘silence procedure’ (geen enkele lidstaat doorbreekt voor een bepaalde deadline het zwijgen’. Volgens Louis Michel voert Robertson deze procedure in om hem te breken.
Rumsfeld en Colin Powell hebben geen goed woord over voor de drie landen die dwarsliggen in verband met Irak.
Louis Michel bevestigt dat deze drie landen de NAVO-actie ter ondersteuning van een eventuele oorlog met Irak blokkeren (het sturen van Patriotraketten naar Turkije). België neemt het voortouw in het verzet tegen de oorlog met Irak.
De Belgische bedrijfwereld wordt echter onrustig. Het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) waarschuwt de politici voor de gevolgen van hun houding.
Op zondag 16 februari 2003 wordt het duidelijk dat België helemaal alleen staat in zijn verzet tegen een eventuele oorlog met Irak. Volgens ambassadeur Burns stelt België zich zeer anti-Amerikaans op. Uiteindelijk, na een discussie van meer dan 13 uur, komt men tot een besluit. ‘Een land, België, stelde amendementen op voor de ontwerpbeslissing en die werden uitvoerig bediscussieerd,’ aldus Robertson. Voor Robertson zijn de lange onderhandelingen veel moeite voor niets geweest, Verhofstadt spreekt van een overwinning.
‘De NAVO is nog nooit zo dicht bij een catastrofe geweest als tijdens die crisis’, zegt Robertson over 16 februari. Die catastrofe kwam bijna alleen op rekening van België.
Baljauw stelt zeer terecht de vraag of deze crisis in de NAVO nodig was. Het antwoord op deze vraag is ontkennend. De door België afgedwongen concessies hadden misschien enige symboolwaarde, maar enig praktisch gevolg voor het optreden van de NAVO bleef achterwege.
Defensietop in Brussel
Tijdens zijn Hofstadlezing stelt Verhofstadt dat Europa een grotere militaire rol moet gaan spelen. Hij pleit voor de oprichting van een Europese defensiemacht als basis voor een nieuw atlantisme. Eind april organiseert Verhofstadt een speciale defensietop in Brussel en dat irriteert de V.S. enorm. Die Zeit omschrijft de defensietop als volgt: ‘Op de ‘pralinetop’ willen vier E.U.-lidstaten een militair bondgenootschap in het leven roepen met ideeën van gisteren.’ Groot-Brittannië, het enige Europese land dat op militair gebied iets betekent, blijft afwezig op de top.
Op de de defensietop pleit Verhofstadt voor een Europees hoofdkwartier. De V.S. reageren eerder onverschillig dan negatief. De verrassing komt echter van Blair: hij gaat akkoord met een Europese planningscapaciteit en hij vindt dat de E.U. militaire operaties moet kunnen opzetten, zonder daarom beroep te doen op de NAVO.
De genocidewet
De genocidewet van 1999 breidde de oorspronkelijke wet van 1993 uit tot genocide en misdaden tegen de menselijkheid. Dit betekent dat de internationale immuniteiten, die voortvloeien uit een officiële functie (b.v. staatshoofden en regeringsleiders in functie) de toepassing van de wet niet in de weg.
In juni 2003 dienden 23 Libanese Palestijnen klacht in tegen Ariel Sharon en oud-generaal Amos Yaron voor de moordpartijen in de Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shatila in 1982. De machtige joodse lobby in de V.S. ziet dit als een aanval op de Joodse staat.
Rumsfeld heeft zeer scherpe kritiek op België als gevolg van de genocidewet en verklaart dat de V.S. gekant is tegen de bouw van een nieuw NAVO-hoofdkwartier in Brussel. De Antwerpse zakenwereld reageert ongerust, vooral de havenwereld. Ambassadeur Burns verklaart dat als gevolg van de genocidewet Amerikaanse bedrijven twee keer zullen nadenken vooraleer ze naar België komen.
Uiteindelijk wordt de genocidewet gewijzigd en is de relatie tussen de V.S. en België opnieuw bijna genormaliseerd.
Brussels decided
Het boek van Baljauw toont duidelijk aan dat België internationaal niet veel voorstelt, maar Brussel wel. De term ‘Brussels decided’ is een begrip in het buitenland. Brussel is over de hele wereld bekend als vestingplaats van de NAVO en de E.U. De aanwezigheid van de NAVO en de E.U. trekt veel bedrijven aan die in Brussel hun internationaal hoofdkwartier vestigen.
Trans-Atlantische gymnich
Tijdens het bezoek van Bush aan Brussel stelt Verhofdstadt voor om twee keer per jaar een informele ontmoeting te organiseren tussen de lidstaten van de E.U. en de NAVO, naar het voorbeeld van de informele ontmoetingen van de ministers van buitenlandse zaken van de E.U. Die dragen de naam ‘gymnich’ omdat de eerste ontmoeting plaatsvond in het kasteel van Gymnich.
Condoleezza Rice vindt dit een goede formule en op 7 december 2004 vond de eerste trans-atlantische gymnich plaats.
Toen Karel De Gucht minister van Buitenlandse Zaken werd, verdween gelukkig het emotionele element uit de relatie tussen België en de V.S. dat er wel was met Louis Michel.De Belgisch-Amerikaanse relaties zijn de afgelopen jaren door een diep dal gegaan, maar de eindbalans is toch redelijk positief voor België, meent Jan Baljauw aan het slot van zijn boeiende boek.
Brullende muis, De opstand van België tegen Amerika, Jan Baljauw, Uitgeverij Houtekiet, ISBN 978 90 5240 98 8.
