Bewonderde stad: mooie tentoonstelling het stadsgezichten In het Mauritshuis Den Haag zijn 52 werken van specialisten in stadsgezichten te zien. Anders dan de landschappen waarvan er in de Gouden Eeuw (1600-1670) duizenden moeten zijn geschilderd, anders dan de historiestukken, de interieurs en de stillevens, de portretten en werken met een religieuze inhoud, is het genre van het stadsgezicht nooit tot wasdom gekomen. Hoezeer je ook geroerd kunt worden door het uitzicht op Delft van Vermeer, zo’n echt Hollands straatje van Pieter de Hooch of een stadspanorama van Jacob van Ruisdael, geen moment besef je dat je hier naar een bijzonder genre kijkt dat een vergelijking kan doorstaan met het Joodse bruidje van Rembrandt, de vroede vaders van Frans Hals of de blozende veestapels van Aelbert Cuyps om drie belangrijke tijdgenoten van deze meesters te noemen. Het is zelfs de vraag of er ooit sprake is geweest van het stadsgezicht als zelfstandig genre, als een specialisme dat bij een hele generatie van schilders in goede handen was. Aan de hand van grote overzichten van spectaculaire aspecten aan de Hollandse Gouden Eeuw worden al met de aankondiging in het voorseizoen verwachtingspatronen gecreëerd die de tentoonstelling bij voorbaat tot ongeziene hoogten opblazen. Opent het museum eenmaal zijn deuren dan is de teleurstelling vaak niet van de lucht. Opgeschroefde verwachtingen werken averechts: ze roepen meer kritiek op dan de tentoonstelling uiteindelijk rechtvaardigt. Dat is ook met ’Bewonderde stad – Hollandse stadsgezichten ’ in het Mauritshuis in Den Haag het geval. Zeker voor wie eerst de catalogus leest en wordt ’opgepept’ door het alleszins leesbare artikel van Arthur K. Wheelock (conservator National Gallery of Art in Washington, DC, mede-organisator van de presentatie), denkt dat de tentoonstelling wel moet verdrinken in een enorme hoeveelheid schitterende stukken. Op de tentoonstelling zelf blijft daar niet veel van over: ’slechts’ 52 schilderijen telt de route door het museum die op de begane grond begint en na een paar kleine zalen op de bovenste etage abrupt ophoudt. Lekker behapbaar zal de ene museumbezoeker denken, veel te weinig zegt een ander. Die blijft zich afvragen of er nu werkelijk sprake was van een volwassen en zelfstandig genre in die 17de eeuw dat een tentoonstelling als deze rechtvaardigt. Die vraag blijft je bij de rondgang over de tentoonstelling bij. Specialisten op het gebied van het stadsgezicht, dat wil zeggen schilders die zich nagenoeg uitsluitend op dit genre toelegden, die zijn op de vingers van twee handen te tellen. Het zijn meestal wat kleinere meesters die van het grote publiek nog weinig aandacht kregen, zoals Bartholomeus van Bassen, Jacob Vrel, Jan van Beerstraten. Daar tussendoor lopen schilders van naam en faam die af en toe een stadsgezicht maken, en het verder bij zo’n incidentele bijdrage aan het genre laten. Het in zijn oeuvre unieke stadsgezicht van Delft door Johannes Vermeer is daar een voorbeeld van. Ook Jacob van Ruisdael, Meindert Hobbema, Aelbert Cuyp en natuurlijk Jan van Goyen hebben meer dan eens een voorstelling met stedelijke elementen gemaakt. Dat maakt hen echter niet tot de ware specialist. Bij Ruisdael bijvoorbeeld zie je wel een uitzicht op de horizon met de toren van de Bavo prominent aanwezig, maar dit schilderij heeft nog alle trekken van het landschapsschilderen waarin Ruisdael zo goed in was. Iets dergelijks is met Hendrick Vroom het geval. Vroom schilderde in 1622 een boeiend gezicht op Hoorn. Maar hij projecteert de stad net als Ruisdael hoog tegen de horizon, met veel water en schepen voor anker op de voorgrond. De bedoeling is duidelijk: dit is geen stadsgezicht, maar een redegezicht. De stad zelf is niet voor niets Hoorn, een stad waar de Verenigde Oostindische Compagnie een kantoor had gevestigd. Vanuit Hoorn vertrokken koopvaarders naar de Oost om doorgaans met een rijke lading huiswaarts te keren. Die handel heeft de stad geen windeieren gelegd, zoals dat ook met andere vestigingsplaatsen van de VOC als Delft en Middelburg het geval was. En ja, Delft en Middelburg ontbreken in dit overzicht niet. Delft wordt net als de Zeeuwse hoofdstad vanaf het water met veel levendigheid door Vermeer ’geportretteerd’. Het is het enige stadsgezicht van Delfts beroemdste schilder, maar veel meer is het een hoogst persoonlijk eerbetoon aan de stad van een inwoner die trots op haar is. Pas als de 17de eeuw goed op gang is gekomen (praktisch gezien aan het einde van de Gouden Eeuw die rond 1670 als het land in rep en roer is afloopt) staan daar opeens drie geweldenaren in de aandacht van het kunst kopende publiek: Jan van der Heyden en de broers Job en Gerrit Berckheyde, van wie de laatste vooral in de twee belangrijkste kunststeden Haarlem en Amsterdam is te traceren (Job legde zich in zijn latere jaren toe op interieurscènes) en wiens werk van een ongelooflijke kwaliteit is. Bij Jan van der Heyden en Gerrit Berckheyde leer je als kijker hoe de stad (in dit geval vooral Amsterdam) in elkaar zit. 2.12.2008 Gerard Mortier gaat Madrileense opera leiden De Belg Gerard Mortier wordt de nieuwe artistiek directeur van het Madrileense operahuis Teatro Real. Dat heeft het theater zelf meegedeeld aan het Spaanse persagentschap Efe. Mortier volgt in Madrid Antonio del Moral op, wiens contract met de Madrileense opera afloopt in 2010. Het Teatro Real meldde woensdag dat Mortier zijn post vanaf januari zal betrekken en dat hij deel zal uitmaken van een permanent geheel van uitmuntende operadirigenten die samen de figuur van de muzikale directeur zullen vervangen. ‘Zij zullen ook de verantwoordelijkheid hebben om met het orkest en het koor van het Teatro Real de beste muzikale resultaten te behalen’, aldus het operahuis. Gerard Mortier gaf zijn jawoord aan de Madrileense opera na zijn verjaardagsfeest, dat hij gisteren in Parijs hield. Met zijn benoeming komt een einde aan de speculaties over de opvolging van huidig artistiek directeur del Moral. Naast Mortier was onder meer de directeur van de Scala van Milaan, Stéphane Lissner, één van de mogelijke kandidaat-opvolgers. Met Mortier aan het hoofd hoopt het Teatro Real tot de belangrijkste operahuizen ter wereld te behoren. ‘Zijn benoeming beantwoordt volledig aan de hoge verwachtingen die het Teatro Real zichzelf opgelegd heeft in de nieuwe etappe die in 2010 begint’, deelde het Madrileense operahuis mee. ‘De keuze voor Mortier draagt ook de goedkeuring weg van het Spaanse ministerie van Cultuur en van de autoriteiten van de Comunidad van Madrid, de twee administratieve overheden verantwoordelijk voor het Teatro Real.’ Gerard Mortier staat nu nog aan het hoofd van de Opéra National in Parijs. Voordien was hij artistiek directeur van het festival van Salzburg en leidde hij de Muntopera in Brussel. 29.10.2008 Duurste nieuwe boek aangekomen in New York Het vermoedelijk duurste nieuwe boek ter wereld is bezorgd bij de openbare bibliotheek van New York. Het gaat om een biografie van renaissancekunstenaar Michelangelo. De waarde van de biografie van beeldhouwer, schilder en dichter Michelangelo, rijk geïllustreerd en in een buitengewone luxe uitvoering, wordt geschat op ruim 80.000 euro. Vanaf volgende week dinsdag wordt het boek, vervaardigd in Italië, tentoongesteld. De voorkant van het dertig kilo wegende boek is gemaakt van marmer uit Michelangelo's favoriete groeve in het Italiaanse Carrara. Het boek is gebonden door de Italiaanse firma die ook de toneelgordijnen heeft gemaakt voor de Scala in Milaan en de Metropolitan Opera in New York. Het heeft zes maanden gekost om het boek te maken. 26.10.2008 Guy Cassiers laureaat Europese theaterprijs Guy Cassiers, artistiek leider van het Toneelhuis in Antwerpen, is samen met vier anderen de winnaar van de Europese Theaterprijzen. Hij won in de categorie theatervernieuwing. De uitreiking van de prijs vindt plaats in het Poolse Wroclaw. Cassiers moet samen met een Italiaan, een Spanjaard, een Hongaar en een Fransman de prijzenpot van 30.000 euro delen. 26.11.2008 Bijna 23.000 euro voor Beatles album Een uiterst zeldzaam exemplaar van het ’White album’ van de Beatles is bij eBay op internet geveild voor 19.201 pond, bijna 23.000 euro. Dat heeft de in Linz woonachtige verkoper, de Brit Andrew Milton, maandag tegen het Oostenrijkse persbureau APA gezegd. Het dubbelalbum heeft het serienummer 0000005. De eerste vier exemplaren zijn in het bezit van voormalige bandleden of hun nabestaanden. Milton verkocht het album in opdracht van een Italiaanse verzamelaar. 25.10.2008 PAN kunstbeurs merkt weinig van crisis Op de PAN kunstbeurs in Amsterdam zeggen de handelaren niet veel te merken van de crisis. De bemiddelde, beschaafde klanten kopen lustig sieraden en prenten. Vroeger was het makkelijker om een schilderij als dit te verkopen, zegt Douwes, samen met zijn zoon de eigenaar van de firma Douwes Fine Art met vestigingen in Londen en Amsterdam. ‘Toen had je nog veel verzamelaars met een collectie van 40 tot 50 werken. Ze hebben tegenwoordig 4 of 5 en dan houdt het op. Schilderijen zijn te duur geworden.’ De stemming op de beurs is dit jaar volgens Douwes erg goed. ‘Op de openingsdag was het drukker dan vorig jaar. Ons schilderij van Jan Steen [een gezellig druk straatgezicht op Warmond] is al verkocht. Voor onze kleurige Russen is veel belangstelling en van Rembrandts etsen zijn er al drie uit.’ Na de internationale Tefaf is de PAN de belangrijkste beurs op het gebied van de gevestigde kunst in Nederland. Zilverwerk, iconen, antieke kasten, prenten, boeken en veel schilderijen zijn er te zien in de stands langs de keurig gestoffeerde gangpaden. Het is een brede beurs voor mensen met een goede smaak die hun leven en huis willen verrijken en daar het geld voor hebben. Schokkende kunst en avant-garde zul je hier niet vinden. Net als onder de bezoekers en de handelaren heerst hier de beschaving van de betere kringen. Daar kan een opzichtig naakt met licht gespreide benen van Dick Pieters in de stand van galerie Mokum niets aan veranderen. Ook Chris Uhlenbeck van de Leidse handel in Japanse prenten Hotei spreekt van een „uitstekende” beurs. ‘We hebben zaterdag al zo’n veertig stuks verkocht en het gaat nog steeds door.’ Eén van de kopers was het Rijksmuseum dat een prent kocht en een optie nam op een bijzonder vertikaal drieluik van Toyohara Kunichika (1835-1900) dat 6.900 euro moet kosten. Een vrouwengeest stort twee mannen in de afgrond. Op het bovenste deel zie je de sierlijke sliert van haar onderlichaam en een vonk vuur. Het middendeel toont haar schitterend verwrongen gelaat met weelderige haren en de twee mannen die hulpeloos hun handen sperren. Het onderste deel laat vooral de leegte zien waarin zijn vallen. Uhlenbeck kocht de prent uit een Japanse collectie. Vorig jaar trok de Pan 36.000 bezoekers en dit jaar kwamen er zaterdag op de eerste dag al 6.226, iets meer dan in 2007. Zondag trotseerden 3.941 het weer, waarmee het totaal op 10.167 kwam, 300 minder dan vorig jaar. Diverse handelaren meldden reeds goede verkopen. Het Scheringa Museum voor Realisme kocht bij galerie Mokum het liggende naakt (Strand achter de wolken, 2008) van Dick Pieters (vraagprijs 170.000 euro). Kollenburg Antiquairs verkocht een zeldzame Lodewijk XV kristallen kroonluchter voor circa 150.000 euro. Bij Willem Rueb ging Heerenlux van de Nederlandse schilder Daan van Golden voor 45.000 euro naar een verzamelaar. 25.11.2008 Een boek en een stichting ter ere van Maurice Béjart In Brussel werd vorige week het overlijden van choreograaf Maurice Béjart herdacht. Ter gelegenheid hiervan verschijnt ook een boek over de choreograaf, gescheven door Michel Robert. Dit jaar werd eveneens de Stichting Maurice Béjart opgericht. De choreograaf stierf op 22 november 2007 in het Zwitserse Lausanne. ’Maurice Béjart, une vie’ is het resultaat van twee jaar lang gesprekken tussen Béjart en Robert. ‘Maurice Béjart wou ten alle kosten een boek voltooien. Hij heeft een groot deel van zijn krachten erin gestoken, tot november 2007’, aldus de Belgische auteur. De Stichting Maurice Béjart bestaat uit verschillende bekendheden zoals Peters De Caluwe, directeur van het Vlaamse Theater Instituut De Munt. Ook Daniel Auteuil, Eric Emmanuel Schmitt en verschillende politici zitten in de ereraad van de stichting. Het doel van de stichting is de dans te promoten en het werk van Béjart te herdenken. Het actieprogramma wordt begin 2009 bekendgemaakt. 24.10.2008 Amerikanen wild van verguisde Van Damme In Vlaanderen werd 'JCVD' door de kritiek onder de zoden geschoffeld. Maar in Amerika wordt de film waarin actiester Jean-Claude Van Damme zichzelf speelt met lof overladen. De prent van Mabrouk El Mechri, die in zijn thuisland Frankrijk al wordt vergeleken met Luc Besson, is maar pas uit in Amerika zodat bezoekerscijfers nog niet beschikbaar zijn. Maar de filmcritici zijn alvast lovend. In JCVD keert een financieel en emotioneel berooide Jean-Claude Van Damme terug naar België om zich te bezinnen over zijn tanende status als actieheld. Terwijl hij in Schaarbeek met de kop tussen de schouders loopt, komt hij in een overval terecht die ook nog eens in zijn schoenen wordt geschoven. 'Een intelligente film, veel beter dan wat Van Damme ooit tevoren heeft laten zien', schrijft USA Today. Time Magazine heeft het over 'de eerste film waarin Van Damme niet louter een actiester is, maar een echte acteur'. De scène waarin Van Damme zich rechtstreeks tot het publiek richt, vindt de recensent 'de pakkendste' die hij dit jaar heeft gezien. Waaraan hij voor alle zekerheid toevoegt: 'En ik maak echt geen grapje'. Variety, Hollywoods vakbijbel, gewaagt van 'een tot dusver verborgen gebleven kant van de actiester' en noemt JCVD 'een slimme film, superieur qua toon en intelligentie'. De Los Angeles Times noemt Van Damme dan weer 'herboren' en verwijst ook naar de 'biecht' van de acteur waarin hij het publiek vertelt hoe moeilijk hij het wel heeft. 'Een stunt', concludeert De LA Times, 'misschien wel de meest indrukwekkende die hij ooit heeft gedaan.' Uitgerekend van die zielige scène keek menig Vlaams criticus gegeneerd weg. Dat was zo ongeveer de teneur waarop de film werd ontvangen: plaatsvervangende schaamte. Veel potten brak de film overigens niet in Vlaanderen: hij kwam in welgeteld één zaal in roulatie. Smaken verschillen. 24.11.2008 Schitterend overzicht Vlaamse wandtapijten De mooiste Vlaamse wandtapijten worden bewaard in Spanje. Uit de koninklijke paleizen en de kathedralen van dat land komt een tentoonstelling die je met open mond doet kijken naar een vergeten hoogtepunt van onze kunst. 'In het Koninklijk Paleis in Madrid worden meer dan drieduizend wandtapijten bewaard. Daarvan kunnen er slechts een 150-tal worden getoond. De rest ligt opgerold in het depot. Als je ze allemaal naast elkaar op een autoweg zou uitspreiden, zou je er vijftig kilometer mee kunnen bedekken.' Dat zegt Fernando Checa, een door de wol geverfde conservator die vijf jaar aan het hoofd stond van het Prado in Madrid en die kunstgeschiedenis doceert aan de Complutense Universiteit. Hij is dezer dagen te gast in de Sint-Pietersabdij in Gent, als curator van een dot van een tentoonstelling met een draak van een titel: Vlaamse wandtapijten voor de Bourgondische hertogen, keizer Karel V en koning Filips II. Maar laat dat u niet afschrikken. De tentoonstelling focust op de bloei van de Vlaamse wandtapijtkunst in de vijftiende en de eerste helft van de zestiende eeuw. Die bloei had veel te danken aan het prachtlievende hof van de Bourgondische hertogen, die verzot waren op luxe, feesten en alles wat het leven fraaier kon maken. Zij gebruikten wandtapijten voor de verwarming en de decoratie van hun residenties, maar vooral om hun macht en hun rijkdom te etaleren. Bovendien beschouwden zij wandtapijten als ideale staatsgeschenken om hoge gasten gunstig te stemmen. Dat alles bracht een stroom van opdrachten op gang waar de ateliers gretig op inspeelden. De productie van wandtapijten was een omslachtige en dure zaak, omdat er pakken goud- en zilverdraad, en natuurlijk ook zijde en wol, in verwerkt werden. Vooraanstaande kunstenaars als Pieter Coecke van Aelst en Barend van Orley in Brussel, maakten ontwerpen die door de Vlaamse wevers vakkundig en met een verbluffende verfijning werden uitgevoerd. Zo hangt op de tentoonstelling Sint-Lucas schildert Maria, een wandtapijt dat gebaseerd is op een beroemd paneel van Rogier Van der Weyden. Het weefsel moet voor het schilderij haast niet onderdoen. Slechts twee tapijten die oorspronkelijk voor de Bourgondische hertogen gemaakt werden, bleven bewaard (de rest ging verloren in plunderingen, branden en ander onheil). Beide tapijtfragmenten zijn danig beschadigd, maar een ervan hangt toch op de tentoonstelling. Het is De zwaanridder, een kapitaal stuk dat door het Museum für Angewandte Kunst in Wenen werd uitgeleend. Het tapijt werd in 1462 gekocht door Filips de Goede en verbeeldt een middeleeuwse legende over zeven zonen die door een boosaardige schoonmoeder in zwanen veranderd werden. Het Bourgondische hof was dol op zulke verhalen. Gelukkig weten we nog vrij precies hoe de wandtapijten van de Bourgondische hertogen eruitzagen, dankzij de uitstekende kopieën die er in opdracht van andere adellijke families van gemaakt werden. Een goed voorbeeld is De ontvoering van Helena, het monumentale Doornikse wandtapijt uit een reeks over de Trojaanse oorlog waarmee de tentoonstelling opent. Het is een tafereel vol actie en kleur, met helden uit de Oudheid die elkaar in de pan hakken als middeleeuwse ridders. Het stuk werd gemaakt in opdracht van de fabelachtig rijke familie Mendoza, die het later schonk aan de kathedraal van Zamora. Het merendeel van de 35 getoonde wandtapijten stamt echter uit de tijd van keizer Karel V en zijn zoon Filips II. Zij zetten de luisterrijke traditie van de Bourgondiërs voort, maar gebruikten de wandtapijten ook doelbewust om hun eigen wapenfeiten in de verf te zetten en het prestige van hun rijk 'waar de zon nooit onderging' te verhogen. De topstukken van de tentoonstelling maken dit duidelijk. Het zijn twee wandtapijten die respectievelijk De inname van Tunis en De plundering van Tunis uitbeelden. De werken zijn elk negen meter lang en vijf meter hoog en vormen samen een overweldigend panorama. Ze behoren tot een reeks van zestien wandtapijten (Brussel, 1554) die de verovering van Tunis door keizer Karel in beeld brengen. Adembenemende staaltjes van propaganda zijn het: de visie van een kunstenaar met de impact van een billboard. De reeks groeide uit tot een symbool van de Spaanse monarchie. De ontwerper, Jan Cornelisz. Vermeyen, vergezelde Karel V naar Tunis op diens kruistocht tegen de Turken. Als een oorlogsverslaggever avant la lettre had Vermeyen de opdracht gekregen de veldtocht te documenteren. Hij maakte ter plaatse de schetsen waarop de wandtapijten zijn gebaseerd. Vermeyen gaf in Tunis zijn ogen de kost. Juist door de overvloed van realistische details zijn deze wandtapijten nog steeds zo interessant. Je ziet de kronkelige steegjes van de stad, de indrukwekkende slagorde van de keizerlijke troepen, de wrede gevechten en vluchtende Turken, maar ook de verzorging van gewonden en de bevrijding van gevangenen. De taferelen hebben een machtig perspectief en Vermeyen kon niet aan de bekoring weerstaan om zichzelf in de mensenzee af te beelden: met zijn lange baard (Barbalunga was zijn bijnaam) staat hij op een heuvel het slagveld te observeren. Niet alle wandtapijten waren even heroïsch van inspiratie. Religieuze thema's wogen in die tijd zwaar door. Zo hangt er een prachtig tapijt waarop de aankomst van het Mariabeeld in de Zavelkerk in Brussel is voorgesteld. Karel V is te herkennen tussen de dragers van het beeld en ook de rest van de keizerlijke familie nam aan de plechtigheid deel. De bloei van de Vlaamse wandtapijten viel samen met de Grote Ontdekkingen en daarvan zijn duidelijk echo's te merken. Op De aankomst van Vasco da Gama in Calicut, een Doorniks wandtapijt, proef je nog steeds iets van de verbazing voor het exotische die onze voorouders overviel. Wilde dieren zoals tijgers en giraffen maakten hun entree in de kunst. Een van de schepen hijst zelfs een eenhoorn aan boord. In de loop van de zestiende eeuw evolueerde de stijl van de wandtapijten onder invloed van de Italiaanse renaissance. Sommige ontwerpen die in Brussel werden uitgevoerd, waren van renaissancemeesters zoals Giulio Romano. De slag bij Zama bijvoorbeeld, een van de spectaculairste stukken, zit vol drama en gedurfde perspectieven. De aanstormende olifanten die het voetvolk vertrappelen, lijken angstaanjagend dichtbij, alsof ze zo dadelijk ook de toeschouwers zullen aanvallen. De tentoonstelling in de Sint-Pietersabdij is een uitzonderlijke gelegenheid om deze werken te zien. Het historische gebouw heeft de lange en hoge zalen die nodig zijn om stukken van dit formaat te presenteren. Het koele licht van tweeduizend LED-lampen laat de frisse kleuren optimaal tot hun recht komen. 'Ik heb de werken nog nooit zo mooi gezien als hier', zegt professor Checa, die ongeduldig uitkijkt naar het nieuwe museum voor wandtapijten dat tegenover het koninklijk paleis in Madrid wordt gebouwd. 'De jongste jaren hebben diverse tentoonstellingen de Vlaamse wandtapijtkunst uit de vergetelheid gehaald. Maar de kwaliteit ervan wordt nog altijd onderschat.' 24.11.2008 Anti-kind Boek ‘We hebben eindelijk een stem’, zegt Hanna de Heus (44). Samen met partner Camiel de Vries schreef ze het Anti-kind Boek, een dik aangezet pamflet over vrijwillige kinderloosheid. ‘Het boek gaat vooral ook over het taboe daarop’, verduidelijkt De Heus, die kinderen allesbehalve ’schattig’ vindt. ‘Op een wat overdreven manier hebben wij proberen aan te tonen dat er ook mensen zijn die er niet aan moeten denken om ouder te zijn.’ Want het is een groep om rekening mee te houden, zo bleek deze week uit onderzoek van maandblad ‘J/M’- Ongeveer een miljoen Nederlanders zijn volgens het tijdschrift voor ouders vrijwillig kinderloos en niet blij met de ’voortrekkerij’ die ouders ten deel valt. Zwangerschaps-, bevallings- of ouderschapsverlof, kinderlozen kunnen er geen aanspraak op maken. De Heus: ‘Ouders mogen voor een ziek kind meteen weg, toen mijn hond gesteriliseerd moest worden mocht mijn partner een vrije dag opnemen. Geef ons ook eens een ochtend vrij zodat we onze bejaarde moeder kunnen bezoeken.’ Anne Elzinga van J/M merkte ’veel frustratie en felheid’ over de positieve discriminatie van ouders. ‘Wij hebben dit onderzoek laten verrichten om meer begrip tussen ouders en kinderlozen te kweken, maar op onze website is inmiddels een keiharde confrontatie gaande tussen de twee groepen. Het is wel duidelijk dat kinderlozen weigeren nog langer een zwijgende massa te zijn.’ De Heus: ‘Mogen wij nu ook eens aan het woord komen? Ouders doen dat al eeuwen. We zien homo’s graag uit de kast komen, juichen hun vrijheid toe. Laat de maatschappij nu eens met eenzelfde vreugde de kinderlozen begroeten en hun levenshouding serieus nemen.’ De reisbranche ziet ondertussen een gat dat opgevuld kan worden. Thomas Cook biedt sinds enkele jaren ’kindvrije’ vakanties aan. Star Tours, een Deense dochteronderneming van reisorganisatie TUI, stunt met vliegreizen zonder huilend of rondrennend kroost. Elzinga van J/M: ‘Ik hoorde ook over iemand die bezig is een kindvrij wooncomplex te bouwen.’ Daar had een vijfde van de respondenten van het J/M-onderzoek wel oren naar. Een derde vond kindvrije uren in de supermarkt en kindvrije zones in parken en restaurants wel een aantrekkelijk idee. Dreigt er straks een kloof in de samenleving? ‘Segregatie is in onze diverse samenleving met wooncomplexen voor Hindoestanen en verzorgingstehuizen voor homo’s al een tijdje aan de gang’, stelt Jan Latten, hoogleraar demografie aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Het is geen lonkend perspectief, maar het gebeurt. Het is onderdeel van een emancipatieproces van een minderheid. Net zoals alleenstaanden, eisen nu kinderlozen ruimte en respect voor hun keus.” Toch is het volgens Latten belangrijk om bij iedereen, ongeacht welke leefstijl, het belang van solidariteit te benadrukken. Je kunt niet zeggen: ’Kinderen zijn de verantwoordelijkheid van ouders alleen’. Wij hebben in Nederland nu eenmaal afgesproken om collectief kinderen op te voeden door ze naar een collectief betaalde basisschool te sturen. Daar worden ze goede en productieve burgers van en daar hebben we allemaal wat aan. Die kinderen moeten later immers ook de kinderlozen verzorgen.’ Het ‘Anti-kind Boek’ is een uitgave van uitgeverij Aspekt B.V. en kost 14,95 euro. 20.10.2008 Van Dale bundelt nieuwe woorden Bleekshop, paktaks, swaffelen, luchtgarnaal... Het boekje ‘Woord van het jaar 2008’ bevat honderd nieuwe woorden die het afgelopen jaar opgevallen zijn in de media. Ton den Boon, woordenwatcher en hoofdredacteur van de Dikke Van Dale, bespreekt ieder woord in een column. De teksten worden verlevendigd met cartoons van René Leisink. De woorden van het jaar zijn niet alleen nieuw, ze staan ook voor trends en technische en maatschappelijke ontwikkelingen. Zo is het woord 'rokerskerk' ontstaan sinds er ook voor horecagelegenheden een rookverbod geldt en zijn 'Bosbank' en 'bankendomino' woorden die tijdens de kredietcrisis zijn gevormd. In elke column bekijkt Ton den Boon, hoofdredacteur van de Dikke Van Dale, één woord en wordt beschreven wat het betekent, hoe het is ontstaan en welke rol het in 2008 heeft gespeeld. Om te bepalen wat hét woord van het jaar is, organiseren Van Dale Uitgevers, het dagblad De Pers en de Genootschap Onze Taal de Woord van het Jaar-verkiezing. Van 1 tot en met 15 december kan er gestemd worden via internet (zie externe link). Het boek ‘Woord van het jaar 2008’ is verkrijgbaar in de boekhandel en via de Van Dale-website. 20.11.2008 Ivens’ oeuvre, zonder censuur De Europese Stichting Joris Ivens bestaat al twintig jaar, maar gisteren kwam ze dan eindelijk met het eerste grote wapenfeit. Op wat de 110de verjaardag zou zijn geweest van de filmmaker, werd de eerste overzichtsdvd-box gepresenteerd van het werk van Joris Ivens (1898 – 1989), met daarop twintig van zijn belangrijkste films. Vijf jaar lang is er door onderzoekers en restauratoren geploeterd om het materiaal te ontdoen van krassen en vlekken en zo veel mogelijk de authentieke versies van de films terug te halen – alleen al van Regen (1929) waren elf verschillende montages in omloop. De selectie van twintig uit een oeuvre van rond de tachtig films werd gemaakt in nauw overleg met weduwe Marceline Loridan-Ivens, die in Nijmegen was om de eerste box in ontvangst te nemen. Loridan, een roodharige tengere dame van 80, staat bekend als een typische kunstenaarsweduwe die de touwtjes over het nalatenschap stevig in handen houdt. ‘Ik ben geen dictator. Ik wil alleen dat alles goed bewaard blijft, ook als ik er straks niet meer ben.’ Opvallend is dat zij voor de dvd-box toestemming gaf twee delen uit de 12 uur durende documentaire Hoe Yukong de bergen verzette (1976) op te nemen. In deze film trekken Ivens en Loridan door het China van Mao en praten zij met allerlei arbeiders die enthousiast verhalen over de verdiensten van diens Culturele Revolutie. De film werd internationaal een publiekstrekker en werd positief onthaald in de kritieken. Maar de publieke opinie sloeg een jaar later om, toen na Mao’s dood aan het licht kwam welke gruwelpraktijken zich onder zijn bewind hadden afgespeeld. Hun ‘promofilm’ leidde bij Ivens en Loridan tot een ‘diepe innerlijke depressie’. In 1985 zou Ivens verboden hebben Yukong ooit nog uit te zenden. Marceline Loridan heeft zich daar totnogtoe aan gehouden, maar daar komt nu dus verandering in. ‘Ik censureer niks, ook deze film is onderdeel van Joris’ geschiedenis en heeft historische waarde.’ Maar waarom kan de film dan nu pas weer worden getoond? ‘ Niemand heeft er eerder om gevraagd. Ik heb de uitzending nooit tegengehouden. Mensen moeten niet zo kletsen.’ Ivens maakte films over onder meer de Spaanse Burgeroorlog en de oorlog in Vietnam. Volgens André Stufkens, voorzitter van de Europese Stichting Joris Ivens, was de regisseur een soort ‘heruitvinder’ van de geschiedenis van de 20ste eeuw. ‘Door hem ben ik anders naar het verleden gaan kijken, en ik hoop dat nu veel meer mensen dat gaan beleven.’ Daar sluit Loridan zich bij aan. ‘Veel jonge mensen van nu zijn onverschillig, ook filmmakers. Met al die kleine cameraatjes lijkt het of iedereen wel wat kan, maar als je deze dvd’s bekijkt zie je het pas goed: film maken is een vak.’ 20.11.2008 Restyling voor boekhandels De Slegte Afgelopen weekeinde opende de boekhandel De Slegte, verkoper van ramsj, tweedehands en antiquarische boeken, in Den Haag zijn eerste vestiging nieuwe stijl. Met een signeersessie van de schrijver Bart Chabot, die eerder dit jaar tot 'koning van de ramsj' werd gekroond. De kleuren blauw en geel blijken 'verdiept' tot paars en goudgeel. Niet langer is De Slegte het vertrouwde, stoffige boekendoolhof tussen linoleum en tl-buizen - de grote man John De Slegte (1927-2004) was volgens een bedrijfsveteraan geobsedeerd door tl-buizen. De Slegte nieuwe stijl lijkt haast een gewone boekenwinkel, met een overzichtelijk grondplan en duidelijke zichtlijnen. Ramsjpartijen en tweedehandsboeken zijn voortaan samengevoegd onder een zevental rubrieken. Door alle boekenkasten loopt een 'paarse band' waar verse aanwinsten worden uitgestald. De inkoop van boeken, vroeger in een uithoek, is nu het hart van de winkel: de inkoopbalie staat pontificaal onder de centrale trappenpartij. Daar wordt gekocht, geprijsd en direct in de schappen gezet. De Slegte, met 27 vestingen in Nederland en België, heeft een zware periode achter de rug. 'Veel vlees zit er nog niet aan de botten', erkent Mulders. Hij werd in 2007 als crisismanager in huis gehaald om het op de rand van de afgrond wankelende familiebedrijf te redden. Jan Bernard de Slegte, de derde telg in een geslacht van boekhandelaars die in 1994 zijn vader uitkocht, had een onstuimige expansiestrategie ingezet. Hij liet een centraal magazijn in Lelystad bouwen en ontwikkelde een webshop, kocht de concurrent de Witte Boekenmarkt en opende vestingen in provinciesteden. Maar veel van de nieuwe activiteiten bleken onrendabel terwijl de omzet over de hele linie kromp. Inmiddels is de eerste ronde van de sanering afgerond. Maar het aantal klanten blijft dalen. Mulders wil alle vestingen restylen, al is het niet duidelijk in welk tempo. Een op drie klanten bezoekt De Slegte eens per maand, een op de zeven eens per week. Het gaat veelal om snuffelaars die zonder vooropgezet plan binnenlopen. Mulders: 'De Slegte was een winkel voor boekenmollen, met een rommelige indeling en stapels boeken op de grond. Dat stelt men niet meer op prijs. De projectleider Jurgen Looijenstijn vermoedt dat hij in maart weet of de restyling werkt. De levendige handel in tweedehandsboeken op het internet ziet hij niet als een bedreiging, dat zijn vooral mensen die gericht een boek zoeken. Of de naderende recessie een probleem wordt voor een concern met een wankele financiële basis? Erg conjunctuurgevoelig is De Slegte niet, denkt Looijenstijn. 'Gaat het goed, dan verkopen we meer ramsj, gaat het slecht, dan verkopen we meer tweedehands. Ramsj koop je impulsief, als je genoeg geld hebt. Tweedehands koop je als je geen geld hebt om nieuwe boeken te kopen.' 18.11.2008 Mickey Mouse werd 80 op 18 november 2008 Op 18 november 1928 was de muis met de grote oren voor het eerst te zien in een tekenfilmpje. Nu mag Walt Disneys schepping rustig de bekendste Hollywoodster ter wereld genoemd worden. Op 18 november 1928 werd Steamboat Willie , een tekenfilmpje van goed zeven minuten, voor het eerst in een Amerikaanse bioscoop vertoond. De hoofdrol wordt gespeeld door een schalkse muis met flink uit de kluiten gewassen oren. Maar had het aan zijn geestelijke vader Walt Disney gelegen, dan was die muis een konijn geweest. Disney had namelijk eerst het konijn Oswald getekend, maar die werd afgewezen door zijn New Yorkse geldschieters. Tijdens de treinreis terug naar Los Angeles verzon Disney dan maar een ander figuurtje: een muis met een roodfluwelen broekje. Hij noemde het beestje Mortimer, maar die naam vond zijn vrouw Lilian te pompeus. Zij vond Mickey sympathieker klinken. Mickey Mouse bestaat in essentie uit drie cirkels: een voor de kop, twee voor de oren. Sommigen beweren dat Mickey Mouse oorspronkelijk geen oren zou gehad hebben, maar dat die achteraf werden toegevoegd door een animatietekenaar. Misschien wel animator Ub Iwerks van wie wel eens wordt gezegd dat hij Mickey zou bedacht hebben, terwijl Walt Disney met de eer ging lopen. In elk geval: Mickey Mouse veranderde in de loop der jaren lichtjes van uitzicht én van temperament. In Steamboat Willie is hij nog de ondeugende muis die er met een boot vandoor gaat en Minnie Mouse versiert, met de tijd wordt hij almaar braver. Zijn vriendelijkere imago ging gepaard met minder hoekige vormen en een minder spitse rattensnuit. De stem van papa Was Steamboat Willie , op muziek en enkele geluidseffecten na, een 'stille' film, dan kreeg Mickey Mouse al in 1929 een stem: die van zijn papa, Walt Disney himself. Tegen eind jaren dertig had Mickey al de hoofdrol in ruim honderd tekenfilms gespeeld, een succesverhaal dat zijn hoogtepunt bereikt in 1940 met Fantasia , een onuitgegeven combinatie van tekenfilm en klassieke muziek. Wanneer de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, is Mickey Mouse allang geen Amerikaans fenomeen meer. De muis slaat ook aan in Europa, behalve dan in Duitsland. Adolf Hitler verbood afbeeldingen van de muis, die naar zijn smaak wat te vaak op Amerikaanse tanks en vliegtuigen stond afgebeeld. Uiteindelijk kreeg de geallieerde invasie van Europa de codenaam 'Mickey Mouse' mee. De muis schreef meteen mee geschiedenis. In juli 1955 ging in Anaheim, Californië, Disneyland open, het eerste pretpark van het Disneyconcern. Mickey Mouse werd uiteraard het uithangbord, een status die een andere populaire Disneyfiguur, Donald Duck, nooit wist te bereiken. Samen met het Disney-imperium groeide ook de naam en faam van Mickey Mouse. In Amerika blijkt uit recent onderzoek dat niét de president van de Verenigde Staten de bekendste Amerikaanse figuur is, maar wél Mickey Mouse en Santa Claus. Zo'n 97 procent van de Amerikanen kan je vertellen wie de kerstman en Mickey Mouse zijn. Ook internationaal is de muis allang niet meer te stoppen. In Turkije heet hij Miki Fare, in Italië Topolino, in Japan Miki Kuchi, in Zweden Musse Pigg en in China Mi Lao Shu. Cultuurfilosofen hebben bovendien vastgesteld dat Mickey Mouse één van de drie krachtigste symbolen van de 20ste eeuw is, samen met de Coca-Colafles en het hakenkruis. Anno 2008 kleven experten op het merk 'Mickey Mouse' een waarde van drie miljard dollar. De muis is dan ook overal: van Timboektoe tot Tokio staat ze op T-shirts, beddengoed, serviezen, schoolgerief... Telkens rinkelt bij Disney, eigenaar van het Mickeymerk, de kassa. Toch kwam er vijf jaar geleden, toen de muis 75 werd, enige juridische spitstechnologie aan te pas om het goudhaantje te vrijwaren. Na 75 jaar vervallen in de VS de auteursrechten en dus zou iedereen vrij van het figuurtje gebruik hebben kunnen maken. Disney stak daar evenwel een stokje voor en kreeg het Amerikaanse Hooggerechtshof zo ver de termijn te verlengen. Momenteel staat Mickey nog 15 jaar op stal bij Disney. 18.11.2008 Oude avant-garde van de Beatles Paul McCartney wil een nooit uitgebrachte opname van de Beatles alsnog op de markt brengen. Het nummer heet ‘Carnival of light’ en werd op 5 januari 1967 opgenomen vlak voordat de groep de laatste hand zou leggen aan het bekende Penny Lane. Het was bestemd voor een avantgardistisch festival dat een paar weken later in Londen werd gehouden, maar het is nooit op de plaat gezet. McCartney wilde wel, maar de andere Beatles vonden het ‘te avontuurlijk’ en hun producer George Martin noemde het zelfs ‘belachelijk’. ’Carnival of light’ is een geïmproviseerde klankenstroom met vervormde gitaren, een orgeltje en stevige drum-accenten. McCartney, die het initiatief voor dit experiment nam, zegt dat hij destijds werd beïnvloed door componisten als John Cage en Karlheinz Stockhausen. Het nummer duurt 13 minuten en 48 seconden. Gezongen werd er niet; er zijn alleen kreten als ‘Barcelona!’ (John Lennon) en ‘Are you alright?’ (Paul McCartney) te horen. Aan het eind schreeuwt McCartney dat hij de opname nu wil terughoren. ’Ik hou ervan omdat je hier kunt horen hoe de Beatles de gebaande paden verlieten’, zegt McCartney in een radio-interview met de BBC dat donderdag wordt uitgezonden. Om het nummer uit te brengen, heeft hij de toestemming nodig van Ringo Starr en de erven van John Lennon en George Harrison. Toen hij één keer eerder bepleitte Carnival of light toch nog uit te brengen, stuitte dat op een veto van Harrison. ‘Blijkbaar was het toen nog te vroeg’, aldus McCartney. 18.11.2008 Unieke Keltische muntschat ontdekt in Maastricht In Maastricht is een unieke Keltische muntschat ontdekt uit de 1e eeuw voor Christus. De schatvondst telt in totaal 109 munten en bestaat uit 39 goudstukken toegeschreven aan de Eburonen en 70 zilveren zogenaamde ’regenboogschoteltjes’ afkomstig van stammen uit het Rijngebied. De vondst is de eerste Keltische goudschat van Nederlandse bodem en heeft grote cultuurhistorische betekenis. De eerste munten zijn op een akker in de Maastrichtse wijk Amby ontdekt door een detectoramateur. Na melding aan de archeologische dienst van de gemeente heeft deze uitgebreid onderzoek verricht op het terrein in samenwerking met de VU Amsterdam en drie detectoramateurs. Een aantal munten bevond zich los verspreid in de grond van de akker. Daarna kwam op een grotere diepte een dichte concentratie munten te voorschijn; het betreft hier ongetwijfeld de oorspronkelijke locatie van de schat. Deze moet in recente tijd zijn geraakt bij het diepploegen. De muntschat is destijds begraven in een ca. 65 cm diepe kuil. De munten bevonden zich vermoedelijk in een buidel van leer of textiel. Opmerkelijk is dat in de directe omgeving van de schat geen andere sporen van bewoning zijn aangetroffen. De schat lijkt destijds begraven op een onbewoond terrein. De munten dateren uit de tijd van de Romeinse invallen in dit gebied door Julius Caesar. De toenmalige bewoners van dit gebied verzetten zich hevig tegen Julius Caesars veroveringstochten. In hun strijd tegen de Romeinen zochten ze bondgenoten uit onder andere de Rijnzone. De muntschat kan een uitruil zijn geweest in dat bondgenootschap. In Julius Caesars boek; De Bello Gallico wordt ook vermeld dat de Eburonen in 54/53 v.Chr. steun hebben ontvangen van Germaanse bondgenoten uit de Rijnzone. De goudschat is dus waarschijnlijk door een individu verborgen tijdens de hectische periode van Caesars strijdtocht. De verzameling munten is schoongemaakt, gerestaureerd en geconserveerd. De gemeente Maastricht is eigenaar van 80 munten. De overige munten heeft de gemeente in bruikleen van verschillende detectoramateurs. 17.11.2008 Dries van Noten wint Nederlandse Prix de la Mode Dries van Noten is vorige week onderscheiden met de Prix de la Mode voor beste ontwerper. De Belgische couturier kreeg de prijs uitgereikt tijdens een diner in het Rijksmuseum in Amsterdam. ‘Ik voel mij zeer vereerd dat ik juist in een land als Nederland deze geweldige erkenning krijg voor mijn werk’, stelde hij. Tijdens de tweede Nederlandse editie van het door tijdschrift Marie-Claire georganiseerde evenement werden nog zes andere modeprijzen toegekend. Claes Iversen werd onderscheiden als beste binnenlandse ontwerper, Kim Noorda als beste model en Miss World 2007 Zilin Zhang als grootste stijlicoon. Verder werd Marlies Dekkers uitgeroepen tot beste ondernemer en Amsterdam International Fashion Week-organisator James Veenhoff tot beste mode-ambassadeur. Het merk Tod's werd verkozen tot beste accessoirelijn. 17.11.2008 Brussel droomt van Cobra Museum Een handvol dromers richtte zestig jaar geleden in een Parijs' café de Cobragroep op. Het werd een van de meest vitale en verfrissende stromingen in de naoorlogse kunst. Brussel viert de verjaardag met een tentoonstelling vol uitgelezen stukken. Belgische kunstliefhebbers hebben een zwak voor Cobra. Daarvan getuigen talrijke verzamelingen. 'Er zit in het werk van de Cobrakunstenaars een gevoel van vrijheid dat nog steeds aanspreekt', zegt Anne Adriaens-Pannier, de curator van de Cobratentoonstelling in de Koninklijke Musea. 'De kleuren zijn fel, de composities levendig, de onderwerpen herkenbaar. Het is geen theoretische of literaire kunst. Iedereen kan ervan houden.' Cobra was een uitbarsting van creatieve energie. De groep ontstond uit de samenwerking tussen enkele gelijkgezinde Deense, Belgische en Nederlandse kunstenaars die elkaar vonden in Parijs. Ze waren jong, arm en opstandig. Hun wortels lagen in het surrealisme, maar ze vonden ook inspiratie in de kunst van kinderen en geesteszieken en in de oude mythen van Scandinavië. Picasso, Kandinsky en Miró waren hun grote voorbeelden. Het werk van de Cobrakunstenaars was experimenteel. Ze streefden naar een spontane uitdrukking, niet naar een verfijnde afwerking. Typisch voor Cobra was de intense samenwerking tussen de kunstenaars, die tal van werken samen maakten. Dichters als Hugo Claus werkten met schilders als Karel Appel. Woord en beeld liepen door elkaar. Cobra was een onderneming van vrienden en was ook heel bewust een grensoverschrijdend Europees project. Het was een feest van de fantasie, een schreeuw van leven in een wereld die getekend was door de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Wat de tentoonstelling in de Koninklijke Musea in Brussel bijzonder maakt, is dat er bijna uitsluitend werken te zien zijn uit de periode dat de originele Cobragroep bestond (1948-1951). Dat betekent Cobra op zijn best, met de vurigheid en de ruwe charme van het begin. Uit de immense en ongelijke productie van de Cobrakunstenaars selecteerden de curatoren 180 werken van hoog niveau. Talrijke stukken komen uit privé-collecties. Ook de Deense musea waren genereus met bruiklenen. De Belgische inbreng in de beweging krijgt speciale aandacht. Behalve prachtige ensembles van de stichtende leden Asger Jorn, Karel Appel, Constant, Corneille en Christian Dotremont hangen er werken van talrijke kunstenaars die aan de Cobratentoonstellingen deelnamen, waaronder een aantrekkelijk schilderij van Hugo Claus. Beelden van de Deense kunstenaar Henry Heerup worden getoond op een tapijt van steenkool, zoals op de historische Cobratentoonstelling van 1951 in Luik. Er is een overvloed van tekeningen en documenten, en voor de grafiek kun je terecht in de wandelgangen van het Paleis voor Schone Kunsten, aan de overkant van de straat. De overheersende indruk van de tentoonstelling is dat de jaren op Cobra geen vat lijken te hebben. De typische verbeeldingswereld van dieren en fabelwezens heeft niets van zijn frisheid verloren. Er zat iets anarchistisch in Cobra, en ook wel een ontwapenende naïviteit. Bovendien omvatte de beweging behalve de bekende namen heel wat kunstenaars die later in de vergetelheid terechtkwamen en die je hier met plezier herontdekt. Koninklijke Musea voor Schone Kunsten, Regentschapstraat 3, Brussel, tot 15 februari, dinsdag tot zondag 10-17 uur. Tel. 02-508.32.11. Paleis voor Schone Kunsten, Ravensteinstraat 23, Brussel, tot 4 januari, dinsdag tot zondag 10-18 uur. 17.11.2008 Nieuwe piramide ontdekt in Egypte In Egypte is een nieuwe piramide ontdekt. Het bouwwerk is ongeveer 4.300 jaar oud en staat in Saqqara, de dodenstad en begraafplaats van de heersers van het oude Memphis. Dat heeft het hoofd van de Egyptische oudheidkundige dienst, Zahi Hawass, bekendgemaakt. De piramide was waarschijnlijk van koningin Sesheshet, de moeder van koning Teti. Teti was de stichter van de zesde en laatste dynastie van het Oude Koninkrijk van Egypte. Het team van Hawass verricht al twee jaar opgravingen in Saqqara, maar de vijf meter hoge piramide werd pas twee maanden geleden onder het zand ontdekt. De piramide is de 118de piramide die tot nog toe in Egypte is ontdekt. 12.11.2008 Gerard Mortier niet naar New York City Opera Gerard Mortier (64) heeft gisteren aangekondigd dat hij zijn ontslag indient bij de New York City Opera. Hij zou daar vanaf het seizoen 2009-2010 directeur worden. Momenteel leidt de Gentse cultuurpaus nog de Opéra National de Paris. Volgens Mortier kan hij in het huidige economische klimaat de opera niet leiden. Van de 60 miljoen dollar, voorzien voor het eerste seizoen, is amper de helft beschikbaar. In het Amerikaanse systeem van fondsen en mecenaat zijn werkingsmiddelen voor grote cultuurinstellingen vaak beursgevoelig. Het resterende budget van 36 miljoen dollar is maar een tiende van wat Mortier in Parijs ter beschikking heeft. Er was dan ook geen andere keuze dan weg te gaan', zei Mortier aan de New York Times. De New York City Opera is het kleine broertje van de Metropolitan Opera. De opera-instelling is gevestigd in het Lincoln Center en moet de volgende jaren een grondige verbouwing ondergaan. Daarom was er al een overgangsfase voorzien, met voorstellingen op andere locaties. Gerard Mortier was aangetrokken om er een huis van vernieuwing van te maken. Hij zou veel Europese namen meebrengen. Bij de Amerikaanse componist Philip Glass had hij al een opera over Walt Disney besteld. Er zou ook een muziekdrama komen dat geïnspireerd is op de film Broke Back Mountain. Van de Vlaamse choreograaf Alain Platel zou in 2010 een dansproject op muziek van Verdi in première gaan in New York. Hoe het met al die projecten en plannen zit, is voorlopig onduidelijk. 10.11.2008 BV-boeken scoren het best op Antwerpse boekenbeurs Boeken van bekende Vlamingen gaan nog steeds het vlotst over de toonbank op de Antwerpse boekenbeurs. Dat blijkt uit een rondvraag bij de uitgevers door Antwerpse studenten. Boek.be-woordvoerster Patricia De Laet bevestigt het nieuws. Het is volgens haar nog te vroeg om echt een balans op te maken van het verkoopssucces naar gelang het genre, maar toch zijn er al enkele duidelijke best-sellers bekend. De absolute kampioen is TV-kok Piet Huysentruyt. Van zijn boek "SOS Piet 2", met oplossingen voor keukenklunzen, werden er al 900 exemplaren verkocht. Dat is een mogelijk gevolg van de vele kookprogramma's op TV, maar ligt toch vooral aan de bekende kop van de VTM-chef. Van een heel andere orde, maar ook zeer succesvol is ‘Voorbij de grens’ van fotografe Lieve Blancquaert. Daarvan gingen er al 550 boeken de deur uit. Het verhaal van een groep fysiek gehandicapten die een trektocht door Nicaragua maken, lijkt aan te slaan. Een verrassende topper is auteur Erwin Mortier. Cijfers wil de uitgever niet vrijgeven, maar zijn boek ‘Godenslaap’ geldt momenteel als het tweede meest verkochte boek op de Antwerpse boekenbeurs. Een erg goed resultaat voor een literaire roman die minder aanspreekt tot het brede publiek. ‘Het is erg moeilijk om voorspellingen te maken over genres’, zegt Patricia De Laet, ‘maar we verwachten wel veel van onze poëzie-afdeling’, gaat ze verder. 10.11.2008 Op de Boekenbeurs koop je niet alleen boeken Op de Boekenbeurs mogen strikt genomen alleen boeken worden verkocht, maar in het zog van de 60.000 titels vind je er toch een pak afgeleide gadgets die min of meer met het product boek te maken hebben. Raar maar waar: poëzie is een bijzonder dankbaar genre voor de meest uiteenlopende hebbedingen. 'We hebben hier op de Boekenbeurs een ruim assortiment aan alternatieve dragers van poëzie', zegt Willy Tiberghien van het Poëziecentrum. 'Dit blikken doosje is bijvoorbeeld een dichtbundel van Judith Herzberg en die kun je dus niet in papier kopen.' Versregels lijken erom te vragen uit het keurslijf van de dichtbundel te worden bevrijd en daar maakt uitgeverij Plint dankbaar gebruik van om ze overal op te zetten. Wie de slaap niet kan vatten zonder poëzie, kan indutten op een kussensloop met een gedicht. Hou je vast aan je dichterlijke vrijheid in de keuken, dan moet je een schort (voor vrouwen én mannen) om met enkele verzen erop. Voor sombere zielen zijn er de 'Snikgedichten': poëzie gedrukt op een zakdoek om je tranen mee te drogen. Op vrolijker dagen kun je je dan weer bekwamen in het 'ijskastdichten', wat neerkomt op het samenstellen van versregels met magneetwoorden.Niet alleen op stands als die van het Poëziecentrum vallen leuke gadgets te rapen, ook bij het al even respectabele Exhibitions International, verdeler van kunstboeken. Daar moeten we vaststellen dat de 'Poetry dog collars', medaillons met poëzie om aan de halsband van je hond te hangen, net zijn uitverkocht. 'Al die gadgets vinden nu eenmaal gretig aftrek', horen we aan de kassa. 'Het zijn grappige dingen, lekker meegenomen en niet al te duur.' Hetzelfde horen we op de stand van Sterling Books, een Brusselse boekhandel gespecialiseerd in Engelstalige boeken. 'Het best van al verkopen de mini-boekenlampen. Voor elke drie boeken die we verkopen, gaat er wel één zo'n lampje de deur uit. Alle aan boeken relateerde spullen doen het overigens een stuk beter op de Boekenbeurs dan in de winkel zelf. Daar moet je al 20 keer een boek verkopen voor een klant zo'n leeslampje koopt. Mensen nemen hier makkelijk zoiets mee.' We blijven nog even op de stand rondhangen en zien inderdaad een meisje vertrekken met een Frida Khalo-knuffelsleutelhanger en even later maskeert een mijnheer zijn slechte adem met Shakespearemuntjes. Op de stand van Van Halewyck is het voor de signerende auteurs gezellig toeven. Niet alleen omdat er stoffen boekbeschermers liggen met guitige teksten als 'Gaat u vooral met een goed boek naar bed of in ieder geval met iemand die er een gelezen heeft', maar ook omdat je er onder de lampjes van Tatjana De Munck kunt zitten. Toen de Boekenbeurs open ging, waren de lampen met een kap gemaakt van echt krantenpapier niet te koop, vanaf vandaag liggen er op de stand papiertjes met het mailadres van de Mechelse kunstenares. 'De uitgever vertelde me dat er ongeveer om het uur een bezoeker naar de lampen informeerde', zegt Tatjana De Munck, die ook al een bestelling kreeg van de vrouw van Jan Leyers, een van Van Halewycks signerende auteurs. 'Ik gebruik veel Duitse en Franse kranten omdat hun papierkwaliteit erg goed is. Maar als iemand een lampenkap wil met papier van Het Nieuwsblad , dan kan hij die altijd bestellen.' Het grootste aantal boeken-extra's vind je natuurlijk in de afdeling kinderboeken. 'Kinderen zijn nu eenmaal dol op boeken waar iets bij hoort of waar je iets extra's mee kunt doen', horen van op de stand Denis. Je vindt er Nijntjeboeken met een knuffel op de kaft, maar ook boekjes waarvan de bladzijden puzzels zijn, verhaaltjes die in een koffertje verpakt zitten en prentenboekjes die zomaar mee in bad kunnen.' 'Zeer populair', zo worden de badboekjes, maar ook de boeken in de vorm van een brandweer- of ziekenauto en de Wiebelwobbeltjes omschreven bij Agora. De Wiebelwobbeltjes zijn boekjes waaraan een schaap of konijn hangt dat begint te wiebelen zodra je er even aan trekt. 'Aan zo'n boekje zit een spelelement vast en dat trekt natuurlijk sterk aan.' 'Dat die randartikelen vlot verkopen, weten wij natuurlijk ook', zegt Geert Joris, directeur van Boek.be, organisator van de Boekenbeurs. 'Strikt genomen mogen op de Boekenbeurs alleen boeken worden verkocht of iets ruimer, de producten die door de boekendistributeurs worden aangeboden. Hier en daar knijpen we wel eens een oogje dicht, zo lang het maar niet de spuigaten uit loopt. Probeert iemand hier T-shirts te slijten, dan krijg hij van ons een njet. De Moleskine-agenda's en -notablokken vind je hier dan weer wel. In principe zou dat ook niet mogen, maar er is nog altijd een vage boekenlink.' Hoe het dan komt dat bijvoorbeeld Standaard Boekhandel op de Boekenbeurs nagenoeg uitsluitend dvd's verkoopt? 'Dat komt omdat elke boekhandel verplicht is op de Boekenbeurs een thema te voeren. Sommige kiezen voor reisliteratuur, andere voor chicklit en dode auteurs, Standaard Boekhandel voor dvd's gerelateerd aan boeken en tv-series. Maar het publiek kan gerust zijn, de Boekenbeurs wordt geen allegaartje, daar waken wij over.' 6.11.2008 Bestsellerauteur Michael Crighton overleden De Amerikaanse auteur Michael Crighton is in Los Angeles op 66-jarige leeftijd overleden aan kanker. Hij was o.m. de auteur van ‘Jurassic Park’ en ‘The Andromeda Strain’ en van de zeer succesrijke televisieserie ‘E.R.’ (350 afleveringen). Daarnaast regisseerde hij films als ‘Westworld’ en ‘Coma’. Wereldwijd werden van zijn boeken meer dan 150 miljoen exemplaren verkocht. Michael Crighton werd in 1942 geboren in Chicago.Op Harvard studeerde hij cum laude af op de raciale geschiedenis van het oude Egypte. Na een docentschap antropologie aan Cambridge University werd hij arts in opleiding op Harvard Medical School. In die tijd begon hij ook met het schrijven van thrillers om wat bij te vedienen. Zijn eerst boek, ‘The Andromeda Strain’ (1972) werd meteen aan Hollywood verkocht. Literaire erkenning heeft Michael Crighton nooit gekregen, daarvoor lazen zijn romans te veel als filmscripts en was zijn stijl te smaakloos, met veel dialoog en weinig beeldspraak. Zijn sterke punten waren de voorspellende kracht en de actualiteit van zijn romanintriges. Hij werd terecht beschouwd als de meester van de technothriller en hij verbond in de traditie van Poe, Conan Doyle en Jules Verne steeds het spannende met het leerzame. 6.11.2008 Haarlems warme schilderhart Niet de kerk, niet de adel, maar een snel opkomende middenklasse uit de burgerij zorgde er voor dat de kunst aan het begin van de zeventiende eeuw zijn typisch ’Nederlands’ aanzien zou krijgen. Van alle ’oud-Hollandse’ steden was Haarlem als het om die kunstproductie gaat, koploper. De stad groeide in korte tijd uit tot een kunstmetropool waar vraag was naar iedere specifieke soort kunst. U kunt het zelf gaan bekijken op de tentoonstelling De Gouden Eeuw begint in Haarlem die in het Frans Hals Museum in Haarlem is te zien. Met de grondig opgezette tentoonstelling neemt Biesboer afscheid als conservator van het museum in een stad die hem wat betreft de historie van de schilderkunst nauw aan het hart ligt. Hij kon putten uit de onafzienbare schatkamer van ’zijn’ museum. Bovendien kon hij rekenen op werken uit verwante musea. Vanuit een nieuw tentoonstellingsconcept hangen de 145 werken verspreid door nagenoeg alle zalen te midden van de vaste collectie. Dat is verwarrend. Je stelt je de vraag waarom een bepaald schilderij wel en een ander niet tot de ’Haarlemse’ Gouden Eeuw wordt gerekend. Ook de tijdsspanne moet met een korrel zout worden genomen: een stadsgezicht van Gerrit Berckheyde uit 1696 heeft niets te maken met de titel ’De Gouden Eeuw begint in Haarlem’. Om nog maar te zwijgen over het feit dat de schilderkunstige Gouden Eeuw niet de volle honderd jaar tussen 1600 en 1700 omvatte, maar rond 1670 ten einde liep. Rond die tijd wisselde de burgerij, die door de economische neergang zwaar te lijden had, ingrijpend van smaak en oriënteerde zich voortaan op een Franse stijl. Als Haarlem rond 1600 te midden van een snoer van Hollandse steden een economische macht van formaat begint te worden, is daar nog geen sprake van. In Haarlem wordt de artistieke smaak gedicteerd door schilders als Karel van Mander, Cornelis Cornelisz van Haarlem en bovenal Hendrick Goltzius bij wie de idealen van een klassiek georiënteerde schilderkunst nog volop leven. Door het wegvallen van opdrachten die door de (katholieke) kerk konden worden gegeven of door een overheid die het roemrijke verleden vereeuwigd zou willen zien, raakt de burgerij als koper in beeld. In steden als Delft, Gouda, Leiden, Dordrecht, Utrecht en in een later stadium ook Amsterdam, is het al niet anders. Wat doet Haarlem dan toch anders dan deze steden? De stad aan het Spaarne (de ligging aan een rivier was voorwaarde voor welvaart sinds de late Middeleeuwen) maakt rond 1600 een pijlsnelle economische opgang door, onder meer door de textielfabricage en de aanwezigheid van bierbrouwerijen die hun water uit dat zelfde Spaarne betrekken. De Haarlemse ondernemers komen niet uit de zittende klasse, maar maken deel uit van de burgerij. Zij bewonen burgermanshuizen van het type dat je nog kunt zien op de straatgezichten van Johannes Vermeer en Pieter de Hoogh. Opvallend genoeg heeft Haarlem geen grote stadsschilders in deze periode gekend: de broers Gerrit en Job Berckheyde maken pas in de tweede helft van de zeventiende eeuw hun opwachting, nadat ze eerder roem in Duitse gewesten verwierven. Wat dat betreft is het vroege ’Gezicht op het Spaarne’ van Hendrick Vroom een veel belangrijker stuk, omdat het de eventuele koper een ongeëvenaard uitzicht op zijn welvarende stad bood. De horizon staat vol molens, met aan de voet boerenbedrijven en bleekvelden. Nog staat de Grote Kerk in het hart van het panorama, maar de boodschap is duidelijk: het Koninkrijk Gods moet op aarde – letterlijk met het slijk der aarde – worden verdiend. Een duidelijk statement van de schilder Vroom die later zo veel mooie marines zou maken, zeker als je weet dat de Haarlemse burgerij in die beginjaren van de zeventiende eeuw gedomineerd werd door de vele Doopsgezinden die hard werken in de handel combineerden met een ingetogen levenswijze. Bovendien hadden ze grote interesse voor kunst, wetenschap en techniek en de samenhang die toen nog tussen deze drie zaken bestond. Niet voor niets werd een eeuw of wat later in Haarlem het eerste museum geopend waar kunst, wetenschap en techniek in beeld kwam. Teylers Museum bestaat nog altijd: een levend monument voor het ’Haarlemse’ denken. Doopsgezind of niet: de burger wilde het interieur van zijn huis met schilderijen opsieren. Die wens had verstrekkende gevolgen: voortaan moest een verkoopbaar schilderij op kabinetformaat worden gemaakt. Dat er niettemin grote groepsportretten, door aanzienlijke schilders als Frans Hals, Johannes Verspronck en stamvader Jan de Bray gemaakt, tot stand kwamen, kwam doordat sociale instellingen hun werkruimten met een dragend schilderij wilden decoreren. Mogen Verspronck en De Bray brave portrettisten zijn geweest, de werkelijke vernieuwing moet aan Frans Hals worden toegeschreven. Met maar liefst 21 schilderijen wordt Hals een tentoonstelling binnen een tentoonstelling. Groepsportretten op basis van werkomstandigheid (weldoeners die hun geld aan weeshuizen schonken of het bestuur daarvan, schutters en regenten) zijn in deze fase vanuit een artistiek standpunt gezien niet echt interessant. Ze werden gemaakt in opdracht van behoudende opdrachtgevers. De belangrijkste vernieuwingen kwamen van de specialisten die de schilderkunst op deelgebieden benaderden: binnen de historieschilderkunst het oorlogstafereel of de zogeheten kortegaard, binnen het stilleven het bloemstuk, binnen het keukenstuk het vissenstilleven of binnen het genre het interieur. Voorstellingen werden niet langer meer in een geïdealiseerd licht gesteld, maar werden naturalistisch weergegeven. De voorstellingen hadden geen hoog waarheidskarakter: stillevens met bloemen uit elk van de vier seizoenen waren in werkelijkheid niet in de Haarlemse huiskamers te vinden. 5.11.2008 Dirigent Jean Fournet overleden De dirigent Jean Fournet is maandag op 95-jarige leeftijd overleden. Hij was chef-dirigent van het voormalig Nederlands Radio Filharmonisch Orkest van 1961 tot 1978 en befaamd om de interpretatie van Franse muziek. Zijn nauwe samenwerking met de belangrijkste Franse componisten van zijn tijd leverde hem de titel ’de grote ambassadeur van de Franse stijl’ in The New York Times op. Fournet (geboren op 14 april 1913 in Rouen) was tot 1957 als artistiek directeur verbonden aan de Opéra Comique en als dirigent aan de Opéra van Parijs. Hij gaf directielessen aan de École Normale de Paris van 1945 tot 1962 op wens van de stichter en directeur van de school, de bekende pianist Alfred Cortot. Jean Fournet leidde vele jaren de Dirigenten Masterclass van de NOS en was voorzitter van de jury van het internationale dirigentenconcours in Besançon. De relatie van Fournet met Nederland gaat terug tot 1950, het jaar waarin hij zijn debuut maakte bij het Concertgebouworkest en het toenmalig Radio Filharmonisch Orkest. Van 1968 tot 1973 was hij tevens chef-dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Buiten Nederland was Fournet zeer vaak werkzaam in Japan, waar hij een stevige reputatie als dirigent opbouwde. Bovendien was hij heel zijn leven gefascineerd door het Land van de Rijzende Zon. 5.11.2008 Doeschka Meijsing wint AKO Literatuurprijs Doeschka Meijsing heeft de AKO Literatuurprijs 2008 gewonnen met haar roman Over de Liefde. Dat maakte juryvoorzitter Wim Deetman maandag bekend in het televisieprogramma Pauw & Witteman vanuit het Kurhaus in Scheveningen. De winnaar ontving een sculptuur van Eugène Peters en een cheque ter waarde van 50.000 euro. Naast Meijsing dongen vijf andere schrijvers dit jaar mee naar de prestigieuze literatuurprijs: Machiel Bosman met Elisabeth de Flines, Thomas Lieske met Dünya, Bianca Stigter (De ontsproten Picasso), Chris de Stoop (Het complot van België) en Leon de Winter (Het recht op terugkeer). De jury had uit een aanbod van 346 Nederlandstalige boeken in het genre ’literair proza voor volwassenen’ eerst een selectie gemaakt van 25 titels voor de ’tiplijst’. Daarvan verschenen zes boeken uiteindelijk op de ’toplijst’. 4.11.2008 Luc Deflo bekroond met Hercule Poirot-prijs Misdaadauteur Luc Deflo heeft op de Boekenbeurs in Antwerpen de Hercule Poirot-prijs 2008 in ontvangst mogen nemen. Hij kreeg die prijs voor zijn roman 'Pitbull'. De Hercule Poirot-prijs bekroont de beste Vlaamse misdaadroman van de afgelopen twaalf maanden. De winnaar ontvangt een geldprijs van 5.000 euro en een gegraveerde Waterman-pen. De Hercule Poirot-prijs werd vrijdag voor de elfde keer uitgereikt. Het was al de vierde keer dat Deflo genomineerd was, maar de eerste keer dat hij de literaire prijs ook daadwerkelijk mee naar huis mocht nemen. Zijn debuut 'Naakte Zielen' werd genomineerd in 1999. Daarna volgden nog nominaties voor zijn roman 'Sluipend Gif' in 2003, en voor 'Ademloos' in 2006. De jury apprecieerde in 'Pitbull' de 'meeslepende plot, de overtuigende stijl, het wervelende ritme', zo wordt vrijdag meegedeeld in een persbericht. De Poirot-prijs, een initiatief van het weekblad Weekend Knack, wil de Vlaamse misdaadauteurs een steuntje in de rug geven. De andere genomineerden dit jaar waren: Toni Coppers ('Niets is ooit'), Kisling & Verhuyck ('Kwelgeest'), Jan Lampo ('De engel met de zaag') en Joris Tulkens ('De Shatila Erfenis'). 31.10.2008 De creditcard van Madame Bovary In Payback. Debt and the Shadow Side of Wealth onderzoekt de Canadese schrijfster Margaret Atwood de relatie tussen schuld en zonde. Balsem voor de ziel in tijden van financiële crisis. Atwood vraagt zich af hoe het eigenlijk komt dat die twee verwant zijn. Om in financiële termen te blijven: Payback is een goudmijn. Balsem op de ziel voor wie hoofdschuddend het nieuws over de kredietcrisis volgt, een mirakel van originaliteit en eruditie voor wie geïnteresseerd is in cultuur- en literatuurgeschiedenis. Het gaat over ‘Zonde-eters’, het wegen van harten, de creditcard van Madame Bovary, huishoudboekjes, de geschiedenis van de lommerd, aflaten en de maffia. Payback is de weergave van een reeks lezingen die Atwood afgelopen jaar in Canada hield waarin de schrijfster en essayiste haar gang kon gaan. Dat het boek verschijnt nu een wolk van uitstaande schulden op de wereld neerhagelt, is een gelukkig toeval. Om economie is het Atwood dan ook niet speciaal te doen. Haar eigenlijke thema is niet geld, maar evenwicht, ofwel balans. Ze begint met de beschrijving van een experiment van etholoog Frans de Waal met kapucijnaapjes, die kunnen leren om kiezelstenen te ruilen voor schijfjes komkommer. Maar als één van hen opeens een vette bonus krijgt in de vorm van een druif, hun lievelingsvoedsel, beginnen de anderen te krijsen om zoveel onrecht, en weigeren nog kiezels te ruilen. Het hele kiezel-stelsel stort in elkaar. Het brengt Atwood via enige tussenstappen tot de gedachte dat sociale wezens, mensen incluis, in bezit zijn van een aangeboren gevoel voor rechtvaardigheid, sociaal evenwicht immers. Uitgebreid beschrijft ze de verschillende gedaanten die oude culturen aan dit gevoel toekenden, de godinnen – want het waren vaak vrouwen – voor rechtvaardigheid en de kosmische orde der dingen, zoals de Egyptische godin Ma’at. Schuld, disbalans, was al zonde voordat het financiële schuld werd, zo lijkt het: ‘Het hele christendom berust op het idee van spirituele schuld en wat er gedaan moet worden om die af te betalen.’ En zo gaat het verder. Van het catalogiseren van zondes, naar cijfers en het geschreven contract, van daar naar kleine en grote huishoudboekjes, zoals het Grote Boek van Sinterklaas en het Boek van de Duivel. Van daar is het weer een kleine stap naar het verhaal. Schuld wordt plot zodra twee personages aan elkaar zijn geklonken door een schuldbekentenis, een vordering of een ander contract met de toekomst: ‘Er is geen schuld zonder geheugen, en dus eigenlijk geen schuld zonder verhaal’. En dan is Atwood waar zij wezen wil, bij de literatuur waarin allerlei diepe culturele patronen verankerd liggen. Zoals in Charles Dickens’ Scrooge, uit A Christmas Carol, de oude vrek die zijn toekomst ziet en vervolgens vrijgevig wordt. En natuurlijk in het oerverhaal van schuldenaar en schuldeiser: Faust. Anders dan Faust komt Scrooge áf van de duivel, om te veranderen, aldus Atwood, in het prototype van een kapitalistische weldoener: ‘Scrooge’s grote zonde was zijn geld te bevriezen. Zijn levenspatroon lijkt op dat van Andrew Carnegie.’ Een hele serie 19de-eeuwse romans blijkt niet op liefde maar op het thema geld gebouwd te zijn; het is het opkomende kapitalisme dat de sociale contracten tussen mensen en dus ook personages veranderde. Dat Atwood hierbij af en toe kort door de bocht gaat (‘Emma Bovary wordt niet gestraft voor seks maar voor haar koopverslaving’), doet niet af aan het lef en het spannende van haar interpretaties. Op elke bladzijde van Payback treft de lezer een nieuw bouwwerk uit stenen van cultuur- en literatuurgeschiedenis, compleet met interessante doorkijkjes. Van schuld gaat het verder naar incasso, wraak en bloedgeld. Aflaten, belastingen, handels- en andere oorlogen en Shakespeare’s Shylock passeren de revue. Schuld-als-plot is altijd eindig. Op een dag wordt er terugbetaald, geïncasseerd, gewroken. Het lijkt vreemd om de moraal in stelling te brengen bij het zakennieuws waar de kranten nu bol van staan. Maar in Payback draait het niet om boze oprispingen over de uitwassen van het kapitalisme, zoals bij de kapucijnaapjes en het topaapje dat een druif in de wacht sleepte. Atwood laat zien dat moraal in allerlei culturen als natuurlijke, zelfs instinctieve grens fungeerde om excessen te voorkomen en zaken min of meer in balans te houden. En dat die grens ook steeds ontdoken en misbruikt is, door individuen en instituties. Terugbetaling en balans zijn het best gegarandeerd wanneer schuld en schuldenaar tot elkaar veroordeeld zijn, toont ze. Wie schulden loskoppelt, dereguleert en verhandelt, is dan de implicatie, verliest die natuurlijke garantie. Wat gebeurt er dan? Terugbetaling blijft uit, het stelsel wankelt en panisch krijsen alle aapjes. Helaas is het bij dit laatste onderwerp, afbetaling, dat Atwood haar onderzoekende houding loslaat. Opeens blijkt Payback in dienst te staan van één specifieke schuld: het krediet van de mensheid bij Moeder Aarde. Op een dag zal die haar Reusachtige Huishoudboek trekken, en genoegdoening eisen met een Ramp. ‘Zijn wij iemand iets verschuldigd voor het naakte feit dat we bestaan?’ vraagt Atwood zich aan het begin af, en aan het slot van Payback laat ze er geen twijfel over dat zij, sterk gelovend in de morele orde van het maat houden, die vraag met ‘ja’ beantwoordt. Zo verandert ze van een freestylende moraal-onderzoekster in een zedenprekende moraliste, en dat is jammer. Maar de rest is, als gezegd, blinkend goud. 31.10.2008 Jane Fonda als feministe Eigenlijk was ik op zoek naar de net verschenen biografie van feministische voorvrouwe Joke Smit die van Het onbehagen van de vrouw, geschreven door Marja Vuijsje en her en der al lovend besproken. Maar in de bibliotheek stuitte ik toevallig op het levensverhaal van Jane Fonda, een enorme pil. Opeens leek het me zaak eerst haar te lezen. Interessante dame, leek ze me altijd, actrice en anti-Vietnamoorlogsactiviste. Maar ook een kameleon: zodra ze een andere man had, was ze een andere Jane. Dat stond me tegen. Maar fascineerde me ook: hoe zit je dan in elkaar? Inmiddels heb ik het boek uit en mijn bewondering voor Fonda is alleen maar gegroeid. Kind van een beroemde maar ontoegankelijke acteur en van een vrouw, die verpieterde onder haar mans afstandelijkheid. En daarom zelfmoord pleegde door, jawel, haar eigen keel door te snijden. Je zal hun dochter maar zijn, zoals Jane. Behalve dat dochter Fonda zich van een keurig Amerikaans meisjes uit de betere kringen ‘opwerkt’ tot sekssymbool dankzij de Europese regisseur Roger Vadim, en evolueert van politiek activiste tot ‘vagina monologen’-feministe, als vrouw blijft ze worstelen met een onvermogen tot wezenlijke initimiteit. Overgave aan de ander lukt niet, want dat kent ze niet van thuis. Jane doet wel altijd haar best. Om de liefde van haar vader te winnen. Om haar mannen te behagen. Ze speelt de ideale huisvrouw, doet haar best als actrice, probeert een goede (stief)moeder te zijn, draait haar hand niet om voor praktische klussen, richt huizen in en stichtingen op, aerobict er lustig op los om geld te verdienen voor haar liefdadigheidswerk, reist de wereld rond, houdt lezingen, enfin: werkt als een paard. En is ondertussen jarenlang hevig boulimisch: gezellig en mooi aangekleed dineren met vrienden, en dan hop, even wegglippen naar de wc, en alles eruit. Onvoorstelbaar hoe ze dat allemaal kon combineren. En wist te verdonkeremanen. En volhield. Wat ook duidelijk werd: de ‘andere’ mannen en haar nieuwe imago kwamen als zíj - Jane - aan verandering toe was. In die volgorde. Toch een kameleon, inconsequent in leven en leer? Het zal wel. Fonda heeft in haar leven in elk geval meer voor vrouwen, oorlogsslachtoffers en armen gedaan dan ik. Dat het haar op een persoonlijk vlak niet is gelukt met een geliefde de intimiteit te vinden waarnaar ze haar hele leven heeft gezocht, is tragisch. Maar het tilt haar autobiografie weer wel naar een menselijk niveau. Bron: Mirjam Schöttelndreier - De Volkskrant 31.10.2008 Moord in Vlaanderen Elk jaar wordt aan het begin van de Boekenbeurs de Hercule Poirotprijs voor de beste Vlaamse thriller of misdaadroman uitgereikt. Naar de ondertussen alweer elfde HP-prijs, en het eraan verbonden bedrag van 5.000 euro, dingen onder meer usual suspects Pieter Aspe, Patrick De Bruyn en Deflo mee. Maar wie weet krijgt Jah Shakespear ’m wel, voor zijn debuut De Rasta Revelatie? Journalist Karel Michiels, die zich achter het rastapseudoniem verbergt en voor wie ganja noch Haile Selassie, dub noch skanking nog enig geheim bezitten, schiep hiermee in elk geval wel een nieuw genre: de reggaethriller. Opvallend bij de Vlaamse thrillerauteurs is dat ze over het algemeen óf streekverhalen met een criminele inslag vertellen, óf hun plot een wereldomspannend patroon geven. Wie alle inzendingen voor de Hercule Poirotprijs zou lezen, ziet zich in de geest meegenomen naar Congo, meermaals zelfs, en verder naar Libanon, Afghanistan, Texas, Rome, Bosnië, Haïti, Denemarken... En naar Jamaica dus. De laatste winnaars waren in 2005 Johanna Spaey met Dood van een soldaat (ze kreeg er ook nog eens de Nederlandse Gouden Strop voor), in 2006 Herman Portocarero met New Yorkse nachten en vorig jaar Bob Van Laerhoven met De Wraak van Baudelaire. Achtereenvolgens dus een assyriologe, een diplomaat en de rusteloze écrivain maudit die met Het lange afscheid (1988) een van de meest onderschatte Vlaamse romans van na de Tweede Wereldoorlog (en óver de Tweede Wereldoorlog, trouwens) schreef. Wordt het dit jaar een advocate of een handelaar in bouwmaterialen, een gemeentelijk ambtenaar of een begrafenisondernemer, een onderzoeker aan het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen of een radiopresentator? Of een professional, een schrijver die ook echt probeert te leven van zijn schrijverij? U komt het te weten op 31 oktober! 30.10.2008 'Taste of Art' brengt koks en kunstenaars samen In het Antwerpse Hilton hotel wordt donderdag het startschot gegeven voor Taste of Art. Dat is een culinair evenement in 5 landen (België, Nederland, Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië) waarbij kunst wordt gecombineerd met koken. In Antwerpen verlenen verschillende toprestaurants hun medewerking. Verschillende restaurants in Vlaanderen en Brussel zullen een jaar lang een speciaal menu aanbieden waarbij het eten geserveerd wordt op een artistiek beschilderd onderbord, dat de gasten na afloop van de maaltijd mee naar huis mogen nemen. Taste of Art is afgeleid van 'Met Kunst aan Tafel' dat in 2004 in Oostende werd georganiseerd. Het doel is om een lokaal uitgaanspubliek op een originele manier in contact te brengen met kunst. In samenspraak met het restaurant maakten kunstenaars een exclusieve schildering op een onderbord. Bekende werken van Delphine Boël, Jules Deelder en ook Herman Brood zullen te zien zijn op het speciale servies. Er worden ook meet and greet-avonden georganiseerd waarop de kunstenaar aanwezig is in het restaurant om een speciale invulling aan de avond te geven. Bekende Antwerpse deelnemers zijn 'Neuze Neuze' waar Sanja Camilovic de kunst verzorgt en 'De Godevaart' waar Bruno Vekemans de onderborden beschilderde. 29.10.2008 Zestienjarigen zijn het gat in de markt Wat lees je tussen je veertien en je achttien jaar? Veel jongeren stoppen dan met lezen, bleek uit onderzoek. De uitgeverij Lemniscaat denkt dat dat ligt aan het beperkte aanbod voor adolescenten en vult het gat in de markt met de reeks 'Made in the USA'. 'Voor de jeugdboeken in de categorie 13+ voelen adolescenten zich echt wel te oud, maar bij de volwassen literatuur ondervinden ze nog een hoge drempel', zegt de uitgeefster Jesse Goossens. 'Ik geloof dat je met boeken moet komen die specifiek op adolescenten gericht zijn. Dat durven weinig uitgevers, want ze vrezen dat de adolescenten sowieso niet aan het lezen te krijgen zijn. Daar denk ik dus anders over.' Goossens haalt de mosterd in de Verenigde Staten. 'Ik was me aan het verdiepen in boeken voor adolescenten en het viel me op dat veel van wat ik las, uit Amerika kwam. Daar bestaat een heel levendig aanbod van young adult literature. Tieners pikken het echt op en discussiëren erover op sites en in leesclubs.' Lemniscaat besliste het concept te importeren en wel meteen onder een duidelijke vlag. Made in the USA is een reeks die zopas gelanceerd werd en meteen vier titels telt: America - Verloren in het systeem; Drums, girls and dangerous pie - Lachen terwijl je hart breekt; Right behind you - Kun je het verleden achter je laten en Silent to the bone - Te schokkend voor woorden. Alle vier hebben ze een collage-achtige cover waar de stars and stripes in voorkomen. 'Toen we de reeks aankondigden, reageerden veel vertegenwoordigers ongerust: de meeste boekhandelaars houden niet zo van de Verenigde Staten. Maar jongeren staan er veel positiever tegenover.' Wie de samenvattingen leest, wordt er niet vrolijker van. De boeken gaan over jongeren die een misdaad begaan, die een broertje hebben met kanker, die mentaal de pedalen verliezen. 'Er zit relativering in', zegt Goossens. 'Maar ze zijn wel stuk voor stuk literair; we zullen nooit chicklit opnemen in deze reeks. De rode draad is dat het allemaal coming of age is. Daar is deze leeftijdsgroep tenslotte mee bezig.' Ook Querido, dat andere Nederlandse huis van vertrouwen, is aan het experimenteren met de leefwereld van adolescenten. Voor de reeks Slash, waarin sinds begin dit jaar al drie titels verschenen, gaat telkens een andere Nederlandse auteur praten met een jongere die een beproeving doorstond: een jongen die moest vluchten uit Afghanistan, iemand die opgroeide in een illegaal pleegtehuis of een meisje dat een vriend zag verongelukken. 'Het concept komt van Edward van de Vendel, die het eerste boek in de reeks schreef', vertelt de uitgeefster Bärber Dorweiler. 'We vonden het meteen interessant, omdat je zo boeken krijgt die de maatschappelijke realiteit binnenhalen, die dichter op de huid van jongeren geschreven zijn.' Dörweiler blijft bescheiden in haar ambities. 'Ik betwijfel of we pubers meer kunnen laten lezen. Uiteindelijk hadden we al wel meer sterke auteurs voor die leeftijdsgroep: Karlijn Stoffels, Els Beerten... Aan het aanbod zal het niet gelegen hebben dat zoveel pubers stoppen met lezen. Ze zijn gewoon meer in andere dingen geïnteresseerd.' 29.10.2008 'Loft' verpulvert Vlaamse bioscooprecords 'Loft', de nieuwe thriller van regisseur Erik Van Looy en scenarist Bart De Pauw, lijkt goed weg om het verwachte kassucces te gaan worden. Meer dan 120.000 bioscoopgangers kochten dit weekend en ticketje voor deze film en dat is een absoluut record in Vlaanderen. De film is nog maar sinds woensdag in de zalen maar nu al is duidelijk dat 'De Zaak Alzheimer', het vorige kassucces van Erik Van Looy, in populariteit voorbij gestoken zal worden. Volgens distributeur Independent Films werden er afgelopen weekend 126.400 kaartjes verkocht voor 'Loft', wat neerkomt op de helft van alle verkochte tickets in Vlaanderen. Ter vergelijking: naar 'De Zaak Alzheimer' kwamen er in het openingsweekend destijds ongeveer 60.000 mensen kijken. 'Loft' is een razend spannende thriller over vijf mannen die in het geniep een loft hebben om hun laatste scharrel mee naartoe te nemen. Hun onbezorgde leven krijgt echter een deuk wanneer ze een lijk aantreffen in het appartement. 28.10.2008 Amerikaanse schrijver Tony Hillerman overleden De Amerikaanse auteur Tony Hillerman, die schreef over de botsing tussen de Navajo-tradities en de moderne maatschappij, is op 83-jarige leeftijd overleden aan een longkwaal. Hillerman stierf zondag in het Presbyterian-ziekenhuis in Albuquerque, New Mexico. De man, geboren in Oklahoma in 1925, groeide op tussen de indianen en hun cultuur, en zijn werk werd gekarakteriseerd door de ingewikkelde plots en fascinerende verhalen over stamrituelen. Hij was oorspronkelijk journalist en schreef zijn eerste roman op veertigjarige leeftijd. Hoofdpersonages waren politieagenten Joe Leaphorn en Jim Chee, een van hen respecteerde de Navajo-tradities, de andere bekeek ze sceptisch. Leaphorn werd voor het eerst geïntroduceerd in Hillermans eerste roman 'The Blessing Way', Chee verscheen voor het eerst in 'Listening Woman' in 1978. Ze verschenen voor het eerst samen in 'Skinwalkers' uit 1986, de eerste bestseller van Hillerman. De Amerikaanse schrijver had zes kinderen, onder wie vijf geadopteerd. Zijn vrouw was reeds overleden. 28.10.2008 Sprookjes Boon verkrijgbaar als audiofilm Zes sprookjes van Louis Paul Boon zijn nu ook verkrijgbaar als audiofilm, een hedendaagse versie van het hoorspel voor volwassenen. De zes sprookjes zijn geselecteerd uit de bundel 'Blauwbaardje' van Louis Paul Boon. Die bundel is in boekvorm niet meer verkrijgbaar. Hoewel het om sprookjes gaat, zijn de 'Grimmige sprookjes voor verdorven kinderen' niet bedoeld voor kinderen. Ze zijn tegendraads en combineren humor met horror. De sprookjes zijn bewerkt en geregisseerd door Boon-liefhebber Stef De Paepe. Hij heeft er een heel nieuwe versie van gemaakt. De rollen worden onder andere vertolkt door Tania Van Der Sanden, Tom Van Dyck en Pascale Platel. Op de VRT-radio toonde Tom Van Dyck zich alvast enthousiast. ‘Als acteur moet je het alleen met je stem doen, dat wordt je enige instrument’, vertelde hij. Verder noemde hij de sprookjes ‘perfect voer voor in de file’. Ook ‘Mieke Maaike's obscene kapsalon’ wordt opnieuw uitgegeven. Het geheel is een productie van Het Geluidshuis. Het Geluidshuis is een bedrijf dat gespecialiseerd is in radioreclame en hoorspelen. Op hun site www.geluidshuis.be kunt u luisterboeken kopen in verschillende versies: boek + cd of cd, of de downloadversie mp3. 27.10.2008 Stripfestival Angoulême kleurt Vlaams Strippend Vlaanderen krijgt begin volgend jaar in Angoulême alle kansen om zich aan de wereld te tonen. Op de binnenkoer van het stadhuis, het hart van het festival, komt een tentoonstelling waar twintig Vlaamse auteurs van de nieuwe generatie zichzelf kunnen voorstellen. 'Auteurs als Nix, Luc Cromheecke en Olivier Schrauwen hebben al wel albums in het Frans, en ook anderen - zoals Randall C. - zitten die in de pijplijn, maar het gaat om talenten die buiten Vlaanderen goeddeels onbekend zijn', zegt Carlo Van Baelen, de directeur van het Vlaams Fonds voor de Letteren (VFL), dat de expositie organiseert. 'Zij hebben met elkaar gemeen dat ze tot geen enkele stroming behoren. Ze gaan op hun heel eigen manier met het medium om. Dat willen we aan de rest van de wereld tonen.' Ceci n'est pas une BD flamande (Dit is geen Vlaamse strip) zal de expositie heten. Wie haar bezoekt, krijgt een gratis boekje van 32 pagina's met een kort overzicht van de Vlaamse stripgeschiedenis en een beknopt profiel van de twintig deelnemende auteurs. Na Angoulême gaat de tentoonstelling op reis, met haltes in onder meer Antwerpen, Turnhout en Haarlem. De tentoonstelling is in Angoulême vooral bedoeld als lokker. Voorts worden er Vlaamse strips verkocht op een gemeenschappelijke stand van de Vlaamse uitgevers, en in het decor van een typisch Vlaams bruin café, 'Chez les Flamands', wordt een ontmoetingsplaats ingericht. 'Ik denk dat het potentieel van de Vlaamse auteursstrip nog te weinig wordt waargemaakt', zegt Van Baelen. 'Uit onze ervaring met Vlaams proza op buitenlandse beurzen weten we in elk geval dat we niet te veel auteurs of titels tegelijk mogen promoten, maar ook dat het gevaar bestaat dat het enthousiasme en de interesse van het moment daarna wegebben omdat er onvoldoende opvolging gebeurt.' Het festival van Angoulême, loopt van 29 januari tot en met 1 februari 2009. Surf voor meer informatie naar: www.bdangouleme.com 27.10.2008 Omslagontwerp ‘Het gele teken’ geveild voor 37.200 euro Tijdens een openbare verkoop in Elsene is een omslagontwerp geveild dat de basis was voor het album Het gele teken van de stripreeks Blake & Mortimer (Edgar P. Jacobs). Het ontwerp ging voor 37.200 euro onder de hamer. Dat meldt organisator Banque Dessinée, die geschat had dat het werk tussen 20.000 en 25.000 euro zou opbrengen. Edgar P. Jacobs maakte het omslagontwerp, een illustratie in houtskool en aquarel, voor het weekblad Kuifje van 6 augustus 1953. Naast dit meesterwerk bood de openbare verkoop ook verschillende originele Kuifje-albums in nieuwe staat aan, een verzameling van de westernstrip Blueberry in de originele uitgave en een tekening in Chinese inkt (gesigneerd en gedateerd) van Guust Flater (Franquin) die zijn auto aan de leiband houdt. Die laatste tekening bracht 6.450 euro op. 27.10.2008 Graftombe 'Gladiator' ontdekt In Rome is bij opgravingen langs de Tiber het graf ontdekt van de Romeinse generaal Marcus Nonius Macrinus. Dat heeft het Italiaanse ministerie van Cultuur bekend gemaakt. De film Gladiator uit 2000 is gedeeltelijk geïnspireerd op het leven van Macrinus. Het graf van de Romeinse generaal werd gevonden tijdens de bouw van een appartementencomplex aan de oever van de Tiber in Noord-Rome. De resten van de graftombe waren volgens archeologen goed bewaard. Op het graf staat een inscriptie met de naam Marcus Nonius Macrinus. Volgens Daniela Rossi, één van de archeologen, is de ontdekking van het graf de belangrijkste Romeinse ontdekking van de afgelopen decennia. Het graf werd goed bewaard omdat het door overstromingen van de Tiber bedolven werd onder een dikke laag modder. Generaal en politicusMarcus Nonius Macrinus stond echter nooit als gladiator in de arena.Hij was adviseur van keizer Marcus Aurelius en proconsul van Azië. Hij was de eigenaar van een grote villa in Toscolino Maderno aan het Gardameer waarvan de overblijfselen gedeeltelijk zijn opgegraven. Alleen het eerste gedeelte van de film Gladiator is bijgevolg enigszins geïnspireerd op Marcus Nonius Macrinus 21.10.2008 New York gaat plat voor Toots Jean 'Toots' Tielemans is in New York zijn NEA Jazz Master 2009 gaan ophalen, de hoogste onderscheiding die een jazzmuzikant in de VS kan krijgen. De 86-jarige mondharmonicaspeler trad op in het New Yorkse Lincoln Center. Naast een officiële National Endowment for the Arts (NEA) onderscheiding kreeg hij ook een cheque van 18.500 euro. Vijf andere muzikanten kregen dezelfde prijs, waaronder gitarist George Benson en saxofonist Lee Konitz. Thielemans kreeg zijn prijs als mondharmonicaspeler en gitarist. Hij trad op met alle groten der aarde waaronder Charlie Parker, Benny Goodman, Ella Fitzgerald, Quincy Jones, Billy Joel en Paul Simon. 21.10.2008 Elfde Michelinster voor Gordon Ramsay Televisiekok Gordon Ramsay kreeg maandag een Michelinster voor zijn nieuwste restaurant in Los Angeles. Het is de elfde ster die Ramsay ontvangt. Het restaurant dat de ster kreeg heet Gordon Ramsay at the London West Hollywood en is nog geen vijf maanden open. Toch staat de luxueuze eetgelegenheid nu al in de befaamde Rode Gids vermeld met één ster. Een maaltijd van zeven gangen kost er 85 pond (110 euro). Gordon Ramsay heeft in New York een restaurant met twee sterren en in Londen zelfs eentje met de maximale drie sterren. Daarnaast heeft hij wereldwijd nog een flink aantal etablissementen. Gordon Ramsay is vooral bekend van het programma Hell's Kitchen, waarin hij beginnende koks tegen elkaar laat strijden om hun eigen restaurant te winnen. 21.10.2008 Bibliotheken lenen nu ook online muziek uit Zowat 169.000 liedjes van vooral kleinere labels zijn gratis én legaal te downloaden via Digileen. Die songs mag u dan een week in uw bezit houden. Het systeem is simpel. Via de website van het steunpunt voor bibliotheken kunt u een softwarepakket installeren. Daarmee krijgt u toegang tot een catalogus van ongeveer 169.000 songs, afkomstig uit tienduizend albums - zelfs al bent u geen lid van een bibliotheek. De software en de muziekcatalogus is in de Rotterdamse Bibliotheek ontwikkeld, en heeft het afgelopen jaar in de Gentse bibliotheek proefgedraaid. Op een jaar tijd meldden zich 1.858 leners, die 62.780 tracks downloadden. Nu is het systeem klaar voor uitbreiding naar Vlaamse en Brusselse bibliotheken. De uitbreiding van deze bibliotheekdienst kadert in het ontwikkelen van de 'digitale bibliotheek', een opdracht die de bibliotheken in 2006 van de overheid kregen. De eerste realisatie was om een digitale catalogus te maken waarop alle plaatselijke bibliotheken aangesloten waren. Nu breidt het aanbod zich verder uit met muziek. In de muziekcatalogus zitten vooral kleinere labels in nichegenres. Het is minder 'hitgevoelige' muziek die niet meteen hoge verkoopscijfers haalt. Zowat 62 procent is klassieke muziek, 24 procent is jazz en 9 procent is populaire muziek. Het gros van de labels heeft ook een overeenkomst via Rotterdam, dat nu drie jaar bezig is. Bij de lancering gisteren werd één nieuwe Belgische speler bekendgemaakt. Dat is het jazzlabel De Werf, dat 75 cd's in zijn catalogus heeft. 'We kunnen er minder breed verspreide artiesten en hun muziek mee promoten', zegt Jan Braeckman, de directeur van het bibliotheeksteunpunt VCOB. 'Kleinere labels zien er via onze doorklikfunctie een extra verkoopskanaal in. De majors zijn momenteel nog niet geïnteresseerd. Ze vinden Digileen concurrentie.' Voor de 'kleine gebruiker' is er alleen maar goed nieuws. Leden van kleinere, lokale bibliotheken krijgen in één keer toegang tot een aanbod met de grootte van een stedelijke collectie. De service is bovendien gratis en perfect legaal. Per week kan de gebruiker maximum honderd muziekstukken downloaden. Elke track kan hij tot zeventig keer beluisteren. Om te vermijden dat een stuk bijna-bezit wordt, kan men het maar één keer lenen, en dus niet permanent verlengen. De bestanden zijn beveiligd tegen kopiëren. Na één week geeft de software de songs de status 'verlopen' en vernietigen ze zichzelf. 17.10.2008 De memoires van Carla del Ponte Met gemengde gevoelens nam Carla del Ponte eind vorig jaar afscheid van het Joegoslavië-tribunaal. Ze had de nodige verdachten achter de tralies gekregen, maar ze had meer willen bereiken, schrijft ze in haar memoires. Carla del Ponte is eind 2007 is ze opgestapt als hoofdaanklager en inmiddels is de Zwitserse ambassadeur in Argentinië. Gevraagd naar een reactie op de vrijspraak antwoordt ze afgemeten: ‘We weten maar al te goed dat er veel moeilijkheden waren.’ Maar na lezing van haar vorige week onder de titel Mevrouw de aanklager in het Nederlands verschenen memoires is niet moeilijk voor te stellen hoe ze moet hebben gebaald. Het is dan ook een onthutsend hoofdstuk, dat over Del Ponte’s pogingen aan te tonen dat in de Kosovo-oorlog niet alleen Serviërs, maar ook Albanezen daders zijn geweest. Politici ter plekke smeren haar stroop om de mond en doen verder niets. Getuigen worden bedreigd. Een commandant van de Navo-troepenmacht in het gebied waarschuwt dat als inderdaad Albanezen worden gearresteerd ‘er heel wat plaatselijke leiders onder escorte van de Verenigde Staten op vakantie gaan’. En vertegenwoordigers van de VN-missie blijken vooral bang voor hun eigen hachje: ‘hoe moet dat met de politieke stabiliteit?’ Del Ponte (1947, Bignasco) volgde in 1999 de Canadese Louise Arbour op. Ze heeft dan al naam gemaakt door als officier van justitie in Zwitserland de strijd aan te binden met de Italiaanse en Russische maffia. Het leverde haar de reputatie van onverschrokken en voor de duvel niet bang. In haar memoires bevestigt ze die graag. Niets voor niets begint het eerste hoofdstuk met een anekdote uit haar jeugd, toen ze als kind met haar broers erop uit trok om giftige adders te vangen, die ze voor vijftig cent per stuk verkocht aan een laboratorium in Locarno. Als Del Ponte eind 2007 afscheid neemt, doet ze dat met gemengde gevoelens. Ze heeft tientallen verdachten in Den Haag én veroordeeld gekregen. Maar er is ook frustratie. Over het onvoltooide proces tegen Milosevic. Over de onmogelijkheid serieus te kijken naar eventuele misdaden begaan door de Navo in de Kosovo-oorlog. 17.10.2008 Antwerpse Boekenbeurs van 31 oktober tot 11 november De Boekenverdieping - de zalen op de 1ste en op de 2de verdieping van Antwerp Expo - biedt een bijzonder gevarieerd programma van interviews met auteurs en boekpresentaties tot muziek en workshops. Er zijn meer dan 230 programma-items en 6 themadagen: 101 Levens (1.11), Stadsgezichten (2.11), ‘t Zit in de Familie (8.11), Dichters aan de Macht (9.11), Thuis in je Leven (10.11) en De Wereld om Zeep (11.11). Op de beurs zijn zo’n 10.000 boeken te ontdekken bij 107 standhouders. Voor wie graag rustig rondkuiert is de tweede week van de Boekenbeurs een echte aanrader. De Boekenbeurs is elke dag geopend van 10.00 tot 18.00 uur. Er zijn twee nocturnes op dinsdag 4 november en op donderdag 6 november: dan is de beurs geopend tot 22.00 uur. De actie ‘Nederland Leest’ spreidt haar vleugels uit en strijkt neer op de Antwerpse Boekenbeurs. ‘Nederland Leest’ is een actie die laat zien dat literatuur wel degelijk een breed publiek aanspreekt en dat het lezen van een goed boek niet alleen veel plezier verschaft maar ook de blik verruimt. Tijdens ‘Nederland Leest 2008’ staat het boek Twee Vrouwen (1975) van Harry Mulisch centraal. Iedereen wordt uitgedaagd om in die periode met elkaar in discussie te gaan over het boek. Surf voor meer informatie over de Antwerpse Boekenbeurs naar: www.boekenbeurs.be 14.10.2008 Vlaamse bedrijven winnen prijzen voor design Zes Vlaamse bedrijven wonnen in Cardiff een Europese prijs omdat ze design gebruiken om hun bedrijf een meerwaarde te geven. De Awards van Design Management Europe (DME) bestaan pas twee jaar, maar mikken hoog. De internationale jury bestaat uit designers, managers en professoren en de prijzen hebben een goede reputatie bij mensen uit de designwereld én daarbuiten. Het concept van de wedstrijd is nochtans niet zo makkelijk aan buitenstaanders uit te leggen. 'De DME Awards zijn geen productprijzen', zegt Becky Verthé van de vzw Designregio Kortrijk. 'Het zijn prijzen voor bedrijven die design gebruiken om een meerwaarde aan hun onderneming te geven. Bedrijven bijvoorbeeld die zich via design hebben heruitgevonden of die hun omzet hebben verhoogd door design een belangrijke rol te geven in de productontwikkeling.' Designregio Kortrijk gaat samen met Design Vlaanderen op zoek naar kandidaten voor de prijs, en begeleidt die ook in hun voorstelling voor de jury van DME. Verthé vindt dat de prijs nog aan bekendheid mag winnen, vooral in Wallonië, maar de resultaten zijn niet slecht: zes Vlaamse deelnemers wonnen gisteren een award. Alleen Groot-Brittannië deed beter. Er waren 203 deelnemers uit 22landen, en de Vlaamse deelnemers stonden naast kandidaten als Virgin Atlantic. Vlaemsch, het designbureau dat een eervolle vermelding kreeg in de categorie 'microbedrijf', is met zijn grappige ontwerpen niet onbekend bij lezers van De Standaard Magazine. Het bedrijf Extremis, dat vorig jaar een tweede prijs wegkaapte, haalde dit jaar een eervolle vermelding in de categorie 'duurzaamheid' voor de ideeën achter zijn buitenmeubilair. 14.10.2008 Stijn Coninx draait documentaire over Rocco Granata De bioscoopdocumentaire bloeit al enkele jaren als nooit tevoren, en nu pikt ook Vlaanderen in op het fenomeen. Stijn Coninx, Julien Vrebos en Joost Wynant behoren tot de Vlaamse regisseurs die een bioscoopdocumentaire gaan draaien. Ze doen dat met steun van het Vlaams Audiovisueel Fonds (het VAF), Kinepolis Film Distribution en Bridge Entertainment. Het project wordt Docudoc gedoopt, en de initiatiefnemers hopen op een even groot succes als de Faits Divers-reeks was voor fictiefilm. Alles samen dienden 48 Vlaamse regisseurs hun kandidatuur in. Daaruit zijn nu tien projecten geselecteerd die elk 7.500 euro ontwikkelingssteun krijgen. De zes beste kandidaten worden uiteindelijk uitgekozen om - met een productiebedrag van 90.000 euro - effectief hun documentaire te draaien. Die zal in principe ook in eerste instantie in de bioscoop te zien zijn. Het opvallendste project - door zijn onderwerp en door de reputatie van de maker - is ‘Finito, finito,... finita?’ van Stijn Coninx, de regisseur van de drie grootste bioscoophits uit de Vlaamse geschiedenis. Het vertelt 'het andere verhaal van de Italiaanse migrantenzoon Rocco Granata'. 14.10.2008 Raoul De Keyser schenkt deel oeuvre aan MSK Gent Kunstenaar Raoul De Keyser (geboren in 1930) schenkt een reeks van 180 werken op papier aan het Gentse Museum voor Schone Kunsten. Het gaat om werken uit de periode 1964-1979. De Keyser begon in 1964 aan zijn oeuvre te werken en evolueerde in deze periode van figuratief naar abstract tekenaar. In 2006 ontving de kunstenaar de Prijs van de Vlaamse Gemeenschap voor Algemene Culturele Verdienste als waardering voor zijn werk. Van 30 mei tot 20 september 2009 is De Keyser ’artist in residence’ in het MSK, en dan zal een deel van zijn schenking tentoongesteld worden. 13.10.2008 Colibro wordt grootste boekhandelsgroep van Vlaanderen Colibro telt vandaag 32 Colibro-winkels en 69 Books2-winkels. Luc Vander Velpen, de directeur, verwacht dat de groep op termijn uitgroeit tot de grootste boekhandelsgroep in Vlaanderen. Concreet betekent dat: groter worden dan Standaard Boekhandel. Het 101ste boekverkooppunt van Colibro is dagbladhandel Bouckaert-Pelckmans in Kalmthout, die woensdag het contract tekende. 'Het zijn nu juist de grote perswinkels die bij ons komen', zegt Luc Vander Velpen. 'Zij twijfelden eerst, maar zien nu de werkwijze bij andere Books2-leden. Wij forceren niets, wij bellen niemand.' Vergeleken met een jaar geleden is Colibro opgebloeid, zegt Vander Velpen. 'Toen zag het er somber uit, met het faillissement van Taxandria en Bredero.' In december richtte Colibro de keten Books2 op. Dagbladhandels met een ruim boekenassor-timent die lid werden, kwamen uit het samenwerkingsverband Bookplus. Door softwareproblemen bij de initiatiefnemer AMP was dat nooit van de grond gekomen. Books2 begon met veertig leden en is snel gegroeid. Sinds de oprichting van Colibro tien jaar geleden is het rendement van de boekhandel gestegen, aldus Vander Velpen. 13.10.2008 Cor Nichon, Jeanne Darm en andere Kiekeboeïsmen te boek Op de vooravond van zijn zestigste verjaardag heeft Kiekeboe-auteur Merho de leukste namen van al zijn nevenpersonages verzameld in een eigen naslagwerk: de Kiekepedia. 'Bijzondere namen zijn mijn handelsmerk geworden. Ik heb nog lijsten vol liggen.' Père Total, Ellen Boog, Ton Deuze, Sien Haesappel... Van die juweeltjes prijken er nog eens een kleine 700 in de Kiekepedia . Allemaal geput uit de 118 Kiekeboe-albums die Merho de laatste 31 jaar bij elkaar schreef. 'Toen mijn uitgever met het voorstel kwam om voor mijn zestigste verjaardag iets speciaals te doen met die namen, viel ik achterover. Maar hoe langer ik erover nadacht, hoe enthousiaster ik werd. Het is toch een beetje mijn handelmerk geworden. Hoe vaak krijg ik niet te horen: Ik lees Kiekeboe voor de plezante namen? ' Maar hoe komt Merho eigenlijk op die woordspelingen? 'Ik ga er zeker niet bewust naar op zoek. Ze moeten me overvallen. Vaak hoor ik een woord op de radio en hoor ik daar plots een naam in. Of ik pak een pot augurken vast en zie: Cor Nichon is geboren. Ik heb altijd papiertjes bij waarop ik die ingevingen noteer. Die gaan allemaal in een grote doos en op het einde van het jaar sorteer ik. De slechte gaan meteen de vuilnisbak in, de goede komen in mijn grote namenlijst. Wanneer ik begin aan een nieuw album neem ik die namenlijst erbij en put ik daaruit voor nieuwe karakters. Geloof me, ik heb nog lijsten klaar liggen voor tientallen albums. Sommige namen gaan nu al twintig jaar mee.' De Kiekepedia bevat niet alle namen die Merho ooit verzon, het is een persoonlijke selectie. 'De leukste vind ik ongetwijfeld de doordenkertjes, de namen die je pas begrijpt als je ze leest en hoort. Genre Phaedra List of Jeanne Darm.' En dan te bedenken dat het allemaal begon met een Nederlandse oom. 'Toen ik twaalf jaar was liet hij me de eerste lp's van Toon Hermans horen. Ik was meteen ondersteboven van Hermans woordspelletjes. Sindsdien koesterde ik twee dromen: humorist en striptekenaar worden. Alleen het tweede is echt gelukt, maar ik probeer die woordhumor dan maar in mijn strips te stoppen'. 13.10.2008 Nobelprijs Literatuur voor Fransman Le Clézio Jean-Marie Gustave Le Clézio.DM update De Franse schrijver Jean-Marie Gustave Le Clézio krijgt dit jaar de Nobelprijs voor literatuur. Dat heeft de Zweedse Academie vandaag bekendgemaakt. Op Le Clézio wacht een cheque van omgerekend 1,02 miljoen euro. De Academie noemt de 68-jarige Le Clézio een schrijver van poëtisch avontuur en sensuele extase. De Fransman brak in 1980 door met ‘Désert’, een werk dat volgens de academie 'magnifieke beelden van een verloren cultuur in de Noord-Afrikaanse woestijn tegenover een Europa gezien door de ogen van ongewenste immigranten' stelt. Vanaf het begin van zijn schrijverschap heeft Le Clézio blijk gegeven van betrokkenheid bij het milieu, aldus de Academie. Dat engagement krijgt vorm in boeken als Terra Amata (1967), Le Livre des fuites ('69), La Guerre ('70) en Les Géants ('73). Le Clézio heeft tientallen romans geschreven. Wie zelf zijn oordeel wil vellen, en dat in het Nederlands wil doen, kan terecht bij uitgeverij De Geus, die zes romans van de kersverse winnaar in de aanbieding heeft. De romans in kwestie zijn 'De Afrikaan' (het verhaal van Le Clézio's vader), 'In volle zee', 'Angoli Mala' (dat zich afspeelt in Panama), 'Gouden Vis' (over de zoektocht naar haar identiteit van een Marokkaanse vrouw), 'Diego en Frida' (over het beroemde Mexicaanse schilderspaar Diego Rivera en Frida Kahlo) en het autobiografisch getinte 'Omwentelingen'. 10.10.2008 ’Geit’ blaast zestig kaarsjes uit De populaire Citroën 2CV, beter gekend als 'een geit' of als ‘het lelijke eendje’, blaast zestig kaarsjes uit. Het legendarische wagentje inspireert ook vandaag nog Citroën. De 2CV werd op 7 oktober 1948 aan het grote publieke voorgesteld tijdens het autosalon van Parijs. In een periode van 42 jaar werden ongeveer vijf miljoen exemplaren gebouwd. De 2CV was tien jaar lang slechts in een kleur te verkrijgen: grijs. Het wagentje kende al snel een enorm succes, waardoor de leveringstermijn opliep tot soms enkele jaren. In de jaren 70 en 80 kreeg het geitje meer kleuren en vermogen, maar toch bleef zijn silhouet bewaard. Ook kwamen er speciale series, zoals de Charleston of Dolly, maar ook de 007, nadat de 2CV in 1981 een rol kreeg in een James Bond-film. De fabricatie van de 2CV werd op 27 juli 1990 stopgezet. 10.10.2008 Omstreden roman over kindbruid Mohammed vervroegd uit Vroeger dan aangekondigd bracht de Amerikaanse uitgeverij Beaufort Books een roman over Aisja, de eerste vrouw van Mohammed, in de boekwinkels. De uitgever hoopte daarmee eventueel geweld van moslimradicalen te snel af te zijn. Gevreesde gewelddadige reacties van moslims bleven uit toen het 'Juweel van Medina' woensdag in de Amerikaanse boekwinkels lag. De roman van Sherry Jones gaat over de kindbruid van de profeet Mohammed, Aisja, die op negenjarige leeftijd aan de veel oudere man uitgehuwelijkt werd. Het boek beschrijft, in een geromanceerde vorm, hoe Aisja 'haar slimheid, haar moed en haar zwaard gebruikt om haar status als eerste echtgenote te verdedigen wanneer Mohammed steeds weer trouwt, waarbij hij in het totaal twaalf vrouwen en concubines nam'. Beaufort Books bracht de roman uit nadat Random House US, uit schrik voor moslimgeweld, afzag van publicatie, ondanks het voorschot van 100.000 dollar dat het Jones betaald had voor twee boeken. Er waren namelijk dreigementen geuit op radicale websites. En vorige maand stichtten drie moslims brand in de kantoren van de uitgeverij Gibson Square, die het boek op 15 oktober in Groot-Brittannië zal uitbrengen. De drie zijn aangehouden. Het boek kwam maandagavond zonder veel bombarie in de handel. Jones ging wel in een paar boekhandels haar roman signeren. De rel over de roman begon toen Random House het boek aan enkele specialisten en veiligheidsadviseurs had voorgelegd. De academica en islamhistorica Denise Spelberg, die zelf een historisch werk over Aisja heeft geschreven, was gechoqueerd. Ze noemde het boek 'soft porn' en vond dat men 'niet mag spelen met heilige verhalen'. Verdedigers van Jones' boek voerden aan dat onder die laatste redenering heel wat boeken niet hadden mogen verschijnen, waaronder ook de bestseller 'De Da Vinci Code'. Spelberg alerteerde evenwel andere islamspecialisten en zo zwol de polemiek aan en bereikte ook verscheidene extremistische websites. Random House ging door de knieën, en zag 'na lang beraad en met veel spijt' af van publicatie. De voorzitter van Beaufort, Eric Kampmann, zei maandag dat de publicatie van het boek, die voorzien was op 15 oktober, vervroegd werd om mogelijke geweldplegers te snel af te zijn. Ook hoopte hij dat aldus 'het gesprek overschakelt van terroristen en bange uitgevers naar de verdiensten van het boek zelf.' 10.10.2008 'Het Andere Boek' lokt 4.500 bezoekers De alternatieve boekenbeurs 'Het Andere Boek' die afgelopen weekend in het Antwerpse Zuiderpershuis werd gehouden, lokte dit jaar 4.500 bezoekers. Dat is een aanzienlijke stijging ten aanzien van de 4.000 literatuurliefhebbers die vorig jaar naar het evenement kwamen. Organisator Vincent Scheltiens is dan ook erg tevreden met deze 32ste editie. Wat vooral opviel was de grote belangstelling voor poëzievoordrachten en het stijgend aantal jongeren die op 'Het Andere Boek' een kijkje kwamen nemen. 'Het Andere Boek' is een boekenbeurs die zich vooral concentreert op politieke, economische en sociaal-culturele literatuur. Daarnaast is er ook aandacht voor de betere poëzie. Met topauteurs als Arnon Grunberg en Remco Campert op het programma was het voor de organisatie geen verrassing dat de lezingen en de debatten die in de rand van de boekenmarkt werden georganiseerd, afgeladen vol zaten. De standhouders waren volgens de organisatie eveneens tevreden met bijna overal betere verkoopcijfers dan vorige jaren. Toch is de opkomst niet het belangrijkste voor het Antwerpse boekenfeest. ‘De kwaliteit moet goed zijn en de mensen moeten met een goed gevoel buitengaan’, zegt Scheltiens. Het publiek is erg divers. Er zijn in tegenstelling tot soortgelijke evenementen wel meer vrouwen aanwezig. Een andere vaststelling was de belangstelling voor publicaties over de recente bankcrisis. Een kleine uitgever die een bundel verkocht met teksten over de perikelen op de beurs en bij de grote banken, deed volgens de initiatiefnemers de zaak van zijn leven. Poëzie deed het ten slotte vooral goed bij de jongere bezoekers. De standhouders stelden wel vast dat de aandacht voor de lezingen zich niet vertaalt in een betere verkoop van poëziebundels. Kennelijk horen jongeren liever gedichten, dan dat ze ze lezen. 06.10.2008 De laatste pose van Marilyn Monroe Geen diefstal, maar een gelukkige vondst in een berg afval. Dat is hoe twee Amerikaanse fotografen volgens hun advocaat aan zeven naaktfoto's van wijlen Marilyn Monroe zijn gekomen. Maker en eigenaar van de foto's, Bert Stern, heeft de mannen aangeklaagd wegens diefstal. Hij maakte de foto's van de diva in 1962 en stuurde ze op naar het erotische blad Eros. Het blad stuurde ze, volgens hem, nooit meer terug. Stern zegt dat hij zich pas realiseerde dat hij ze kwijt was, toen de fotografen hem onlangs benaderden voor een officiële licentie. ’Onzin’, zegt de advocaat van de twee. '’De foto's zijn dertig jaar geleden weggegooid en in een afvalhoop teruggevonden.'' Ze maken deel uit van een serie die bekendstaat als 'de laatste pose'. Zes weken daarna overleed Marilyn op 36-jarige leeftijd. Monroe werd op 5 augustus 1962 dood aangetroffen door de huishoudster Eunice Murray in haar huis in Brentwood, Californië. Er werd vastgesteld dat ze een overdosis slaapmiddelen had genomen. De inmiddels 78-jarige fotograaf Stern wil de naaktfoto's terug en anders wil hij in ieder geval 700.000 dollar, omgerekend 497.000 euro, voor de afdrukken. Volgens zijn advocaat zijn de foto's inmiddels per stuk minstens 100.000 dollar waard. Daarnaast eist hij een miljoen dollar (710.000 euro) schadevergoeding. Stern zegt dat hij inkomsten mis zou zijn gelopen doordat de foto's in zijn archief ontbraken. 03.10.2008 Biënnale van Sevilla Peter Weibel, de commissaris van de IIIde Internationale Biënnale van Moderne Kunst in Sevilla stelde woensdag 30 de Biacs3 voor die op woensdag 1 oktober officieel geopend werd in Sevilla
Graftombe 'Gladiator' ontdekt
New York gaat plat voor Toots
Elfde Michelinster voor Gordon Ramsay
Bibliotheken lenen nu ook online muziek uit
De memoires van Carla del Ponte
Vlaamse bedrijven winnen prijzen voor design
Stijn Coninx draait documentaire over Rocco Granata
Raoul De Keyser schenkt deel oeuvre aan MSK Gent
Colibro wordt grootste boekhandelsgroep van Vlaanderen
Cor Nichon, Jeanne Darm en andere Kiekeboeïsmen te boek
