Klinkt werken in het buitenland jou als muziek in de oren?

Sta dan best even stil bij de impact hiervan op jouw sociale zekerheid. Niet ter ontrading, wel ter informatie. Hendrik Hermans is adviseur bij de dienst Internationale Betrekkingen FOD Sociale zekerheid en verstrekt onder meer informatie over de van toepassing zijnde wetgeving in het buitenland. De dienst is verantwoordelijk voor het opstellen, de onderhandeling en interpretatie van de sociale zekerheidsverdragen met derde landen. Het maakt hem tot ideale (gesprek)partner voor VIW om dit toch wel hete hangijzer aan te kaarten.

"Er zijn enkele uitzonderingen, maar globaal is het zo dat wie geen bijdrage betaalt, geen recht heeft op sociale zekerheid", aldus Hendrik. Hij is duidelijk en spreekt niet in karikaturen. Een verademing in dit schijnbaar onontwarbaar kluwen.

Als je in een land van de Europese Economische Ruimte (EER) woont in Zwitserland of in een land waar België een sociaal zekerheidsverdrag mee heeft afgesloten werkt val je in principe onder het sociale zekerheidssysteem van dat nieuwe land en moet Je voortaan daar bijdrages betalen. "Je kan wel een aantal rechten die je in België opbouwde meenemen. Europese verordeningen en bilaterale verdragen voorzien in de coördinatie van de regelingen van sociale zekerheid, die per land erg kunnen verschillen. Ze moeten voorkomen dat je jouw rechten geheel of gedeeltelijk verliest wanneer je je verplaatst naar een van deze landen. Ga je naar een ander land waar geen verdrag mee bestaat wonen of werken, dan val je wellicht onder het sociale zekerheidssysteem van dat land en moet je daar jouw bijdrages betalen. Want een werknemer die beroepsactiviteiten uitoefent in het buitenland zal in principe onderworpen zijn aan het sociale zekerheidssysteem van die staat. Dat is de algemene regel, het zogenaamde werkstaatprincipe. Jouw in België opgebouwde pensioenrechten kan je in de meeste gevallen wel meenemen."

Gedetacheerd of niet?

Zowat alles staat of valt met de manier waarop je het land verlaat. Ga je rechtstreeks voor een onderneming in het buitenland aan de slag of word je door je werkgever uitgezonden naar het buitenland? In het eerste geval verlies je jouW Belgisch sociaal statuut uitgezonderd de reeds opgebouwde pensioenrechten. Want wie los van de Belgische job emigreert, blaast zowat alle bruggen op met zijn Belgische sociale zekerheid. "Dat klinkt cru, maar wel logisch. Sociale zekerheid is gekoppeld aan het betalen van bijdragen. Betaal je deze niet in België, dan kan je ook niet verlangen dat je iets van België in ruil krijgt." Nochtans denken en verwachten velen dat enkel omdat ze Belg zijn, doch weliswaar reeds vijf jaar in Thailand wonen en werken, België hun gezondheidskosten in Thailand ten laste zal nemen. Een grote vergissing dus. Ze werken aldaar, betalen geen bijdragen meer in België en zijn qua sociaal statuut niet langer aan België verbonden.
In het tweede geval komen we bij de voornaamste afwijking van de algemene regel. zijnde de detachering. Met detachering kan een werkgever zijn werknemer naar het buitenland sturen om er voor een bepaalde tijd een job te verrichten. De arbeidsverhouding tussen de werkgever en de gedetacheerde werknemer blijft tijdens de volledige duur van de detachering behouden. "Bij detachering blijft de werknemer onderworpen aan het socialezekerheidsstelsel van het land waar hij gewoonlijk is tewerkgesteld. Tegelijk is hij, als er een verdrag bestaat met het betrokken land, vrijgesteld van een onderwerping in het land van onthaal. De duur van de detachering is afhankelijk van het al dan niet bestaan van een verdrag. Als er geen verdrag is met het betrokken land mag de periode in een ander land niet langer dan twaalf maanden bedragen. Zes maanden plus een eenmalige verlenging van nog eens zes maanden. Het gevolg van het verkrijgen van een detachering is dat het uitsturende bedrijf gedurende de detachering verder sociale zekerheidsbijdragen aan de Belgische RSZ stort. Afhankelijk van het land zal de werkgever enlof werknemer ook in het betrokken land bijdragen moeten betalen. De gedetacheerde behoudt gewoon zijn pensioenrechten, kinderbijslag, ... in het Belgische stelsel."

Met of zonder verdrag

Met bepaalde landen heeft België een sociale zekerheidsverdrag afgesloten. We onderscheiden dus landen met en zonder verdrag. "Alle landen van de EER en Zwitserland zijn verdragslanden. Daarbuiten neemt het aantal verdragen jaar na jaar toe. De situatie in een verdragsland is afhankelijk van land tot land, maar ze hebben de overeenkomstige eigenschap dat werknemers en soms zelfstandigen onder bepaalde voorwaarden onderworpen blijven aan de Belgische sociale zekerheid (zie uitleg over detachering hierboven) en dat biedt heel wat voordelen. Zo blijf je je bijdragen betalen en krijg je in België verder de kinderbijslag uitbetaald (hiervoor is een formele afwijkingsaanvraag nodig) en behoud je het recht op een werkloosheidsuitkering. Bovenal blijf je genieten van gezondheidszorgen. Bij de verdragen (dit kan zowel een multilateraal als een bilateraal verdrag zijn) worden twee types onderscheiden."
"Vooreerst deze waarin bepalingen zijn opgenomen die betrekking hebben op al de takken van de sociale zekerheid en waarin o.a. voorzien wordt dat de gedetacheerde effectief in België verzekerd blijft en recht heeft op gezondheidszorg in het land waar hij of zij verblijft, overeenkomstig de regels die van toepassing zijn in het land. Het land in kwestie stuurt de factuur door naar België. De Belg geniet als iedere andere burger in het land de medische zorgen. M.a.w. hij wordt behandeld als een ingezetene van het betrokken land voor wat betreft de terugbetaling van de medische kosten. Hier zijn ook bepalingen opgenomen inzake werkloosheid, kinderbijslag, gezondheidszorgen van de gepensioneerden, enz .... De landen in kwestie zijn alle EER landen en Zwitserland (multilateraal), Algerije, Kroatië, Bosnië-Herzegovina, Macedonië, Servië, Montenegro, Kosovo, Marokko, San Marino, Tunesië en Turkije. (bilaterale verdragen). Opgelet de situatie is afhankelijk van elk verdrag afzonderlijk."
"Ten tweede zijn er de verdragen die uitsluitend betrekking hebben op de onderwerping, m.a.w. waar is men onderworpen aan het geheel van de sociale zekerheid en op de lange termijn prestaties (rust- en overlevingspensioenen en invaliditeitsuitkeringen). Wat betreft de gezondheidszorgen hebben de gedetacheerden recht op een terugbetaling op basis van puur Belgische wetgeving. Deze zegt dat je recht hebt op dringende medische zorgen in een ander land ten belopen van circa 200 euro per dag hospitalisatie. Deze zorgen worden je terugbetaald in zoverre ze zijn terug te vinden in de Belgische nomenclatuur. Het betreft hier de bilaterale verdragen die zijn afgesloten met de Verenigde Staten, Canada, Chili, Israel, Japan, Filippijnen en Australië. In de loop van 2009 zullen er nog verdragen in werking treden Met Zuid-Korea, Uruguay en India"
"Bij de uitzending van werknemers vanuit België voor rekening van hun werkgever in België naar een land waarmee geen overeenkomst inzake sociale zekerheid werd gesloten, blijft het Belgisch stelsel slechts van toepassing voorzover de vermoedelijke duur van de tewerkstelling in dit land niet meer bedraagt dan zes maanden en deze werknemers niet verbonden zijn aan de DOSZ (Dienst Overzeese Sociale Zekerheid). Dit kan eenmalig met zes maanden verlengd worden. Wanneer deze verstrijken, kunnen de werknemers nog tewerkgesteld blijven, maar niet langer onderworpen blijven aan het Belgische stelsel voor sociale zekerheid. De DOSZ is dan wel een optie, alsook een private verzekering." Wanneer ze worden uitgestuurd naar een verdragsland is de detacheringsperiode vastgelegd in het verdrag en varieert van 12 maanden tot 5 jaar.

Nomenclatuur

Reeds enkele malen viel de term nomenclatuur. Dit is geen onbelangrijk aspect. De 'nomenclatuur van de geneeskundige verstrekkingen' is een lijst met de geneeskundige prestaties die (geheel of gedeeltelijk) vergoed worden. Omdat deze erg gedetailleerd is, moet ook de omschrijving van de genoten behandeling volledig uitgeschreven zijn. Anders zal het ziekenfonds niet betalen. Het gaat wel degelijk om een terugbetaling. "Op locatie wordt alles betaald door de patiënt en de factuur wordt doorgestuurd naar het ziekenfonds in kwestie. België blijft hier dus het ijkpunt. Het gezin verblijft onder dezelfde voorwaarden in het buitenland. Werkt de partner lokaal, dan zal deze echter niets krijgen. De situatie van de kinderen zal in dat geval ook kunnen veranderen."
Maar maak je vooral geen illusies. Hendrik doet al vijftien jaar bilaterale onderhandelingen en voor geen van de landen die hij bezocht moet België onder doen. "Ons pensioen zou aan de lage kant zijn. In vergelijking met enkele Europese landen klopt dat misschien, maar erbuiten zeker niet. Onze kinderbijslag is bijna de hoogste ter wereld. Qua gezondheidszorg zijn wij hors catégorie en het werkloosheidssysteem kent in de wereld zijn gelijke niet. Net zoals de compensaties voor arbeidsongevallen, beroepsziekten en invaliditeit" België een land van melk en honing? Inzake sociale zekerheid alleszins wel. "Momenteel wordt een verdrag met meerdere Latijns-Amerikaanse landen voorbereid. In theorie een continent met een heel mooi systeem, dat erg nauw aansluit bij het onze, maar de bedragen die er rondgaan zijn totaal verschillend van bij ons. Het systeem is dan wel analoog, de dekking totaal verschillend."

Wat moet je als werknemer doen?

Aangezien de detachering altijd een uitzondering is op de hoofdregel (het werklandprincipe) moet de afwijking aangevraagd worden en wordt er - na goedkeuring - een attest afgeleverd (het detacheringformulier). In theorie betaalt de werkgever de sociale bijdragen, dus moet hij de aanvraag doen op basis van het betrokken verdrag of op basis van de interne wetgeving, afhankelijk van de situatie. Hij krijgt van de RSZ dan ook een attest dat de werknemer effectief onderworpen blijft aan de Belgische wetgeving. Op het loon wordt dus een bijdrage voor de Belgische sociale zekerheid ingehouden. Spreken we over een niet-verdragsland, bijvoorbeeld Brazilië, dan interes¬seert het gastland zich hier niet aan. Het heeft geen nood aan een dergelijk formulier. Dat is immers interne Belgische wetgeving Zegt de Braziliaanse wetgeving dat eenieder op Braziliaans grondgebeid moet bijdragen aan de sociale zekerheid, dan is de Belg daar ook toe verplicht."
"De werknemer zelf moet in principe niets doen en mag verlangen dat zijn werkgever de nodige papieren in orde brengt, maar het is niettemin interessant om te weten of de werkgever de demarche al dan niet gedaan heeft. Duidelijkheid is de boodschap als je niet voor onaangename verrassingen wilt komen te staan. Ben je als enige vertegenwoordiger van het bedrijf in het buitenlands filiaal, dan zullen de lokale overheidsdiensten in eerste instantie ook bij jou op de deur kloppen. Informeer bij je werkgever tijdig over de sociale zekerheid. Aan welke wetgeving is men onderworpen? Ga je naar een land zonder sociale zekerheid, dan kan je uiteraard twee maal zes maanden sociale zekerheid in België behouden én een bijkomende private verzekering. De DOSZ is gedurende twaalf maanden uitgesloten of je moet je losmaken van de 'twee maal zes maanden procedure'. Beide combineren is onmogelijk."

Pensioenen

De pensioenrechten maken ook deel uit van de Sociale zekerheid. Vermits het hier echter gaat om langetermijn prestaties zijn de principes verschillend van deze die gelden voor de kinderbijslag, gezondheidszorgen, werkloosheid enz. Van de ziekteverzekering en andere korte termijn prestaties geniet je op het moment dat je bijdragen betaalt, terwijl je je pensioenrechten naar de toekomst toe opbouwt. "Je betaalt, maar het genot komt later Dat genot wordt je niet afgenomen Wel wordt een bijkomende taks geheven. Dus, wie als Belg tijdens zijn actieve loopbaan een bijdrage betaalde en als dusdanig pensioenrechten opbouwde, behoudt deze. Een Belg en een onderdaan van een verdragsland behoudt het recht op zijn opgebouwd pensioen en zal dit ontvangen op het ogenblik dat hij voldoet aan de voorwaarden van de Belgische pensioenwetgeving Men zal dit pensioen ontvangen eender waar men zich bevindt. Wie de Belgische nationaliteit afstaat, verliest zijn Belgische pensioenrechten." De individuele situatie goed onderzoeken is dus de boodschap.
Binnen Europa en in bepaalde landen met een bilateraal verdrag en met enkel een Belgisch pensioen word je verzorgd als een lokale burger en zijn de zorgen ten laste van België. Heb je twee pensioenen, bijvoorbeeld een Spaans en Belgisch, en je bent woonachtig in Spanje, dan val je volledig ten laste van Spanje. Je wordt op dezelfde manier behandeld maar de eindfactuur wordt door een ander betaald. Heb je twee pensioenen waaronder een van het woonland, dan is ziekteverzekering van het land waar je woont van toepassing. Heb je een nauwere band met dat andere land, dan ben je voor België uitgesloten van de sociale zekerheid"

Working Holiday Visum

In regel moeten kinderen in België opgevoed worden om kindergeld te ontvangen. Is dat niet zo dan verlies je de kinderbijslag. De wet zegt dat het een behartigenswaardig geval moet zijn om een uitzondering te krijgen. "Gaan je kinderen studeren in het buitenland, dan kan het behoud van kinderbijslag verzekerd worden mits een goedgekeurde afwijkingsaanvraag. Die is vrij makkelijk te verkrijgen. Anders ligt het met een werkvakantie in bijvoorbeeld Australië. Het kind gaat er geld verdienen, dus is de kans heel klein dat de afwijking in een dergelijk geval wordt goedgekeurd. Wie terugkomt en opnieuw gaat studeren, kan wel onmiddellijk weer instappen."
"Ook de ziekteverzekering valt tijdens een werkvakantie weg tenzij je nog een gezinslid bent, want dan blijf je nog ten laste van je ouders. Met Australië hebben we trouwens een nieuw verdrag opgemaakt, puur toegespitst op gezondheidszorgen, dat midden 2009 ingang kent. Het is een uitzonderlijk verdrag dat stelt dat een Belg die tijdelijk in Australië verblijft en in België in een of andere hoedanigheid onderworpen is aan de Belgische ziekteverzekering aldaar, volledige medische zorgen ontvangt ten laste van Australië zoals de Australiërs. Het verdrag komt er op vraag van Australië, dat jaarlijks zo'n 10.000 Belgische toeristen verwelkomt. Belgen toeren er met een mobilhome of jeep en helaas gebeurt daar af en toe ook een accident. De op te hoesten bedragen zijn niet ingecalculeerd. Anderzijds kunnen Australiërs op doorreis door Europa ook in België indien nodig kosteloos opgenomen worden in het ziekenhuis. Die wederkerigheid is belangrijk om tot een win-win situatie te komen."

Info: Duidelijkheid is wat men wil als men naar het buitenland gaat. De dienst van Hendrik Hermans krijgt dan ook heel wat vragen. Van werkgevers, maar ook van werknemers. De website 'Leaving Belgium' die medio 2009 online zal gaan en die een onderdeel zal vormen van de Belgische portaalsite sociale zekerheid zal antwoorden bieden. Per statuut en per land worden aspecten als gezondheidszorg, pensioenen en kinderbijslag opgelijst. Neem een kijkje op de website van FOD Sociale zerkeheid voor meer informatie: www.socialsecurity.fgov.be

Koen Van der Schaeghe, redacteur Vlamingen in de Wereld.

Uit: Driemaandelijks tijdschrift "Vlamingen in de Wereld", herfst 2008