Schrijf u in op onze nieuwsflash
e-mailadres:


twitter
Spanje anders bekeken
Een briljante Vlaamse familie:
de Van der Hamens
door Antonio Sánchez Jiménez (Universiteit van Amsterdam)

Eén van de meest briljante Vlaamse families die zich in het begin van de 17de eeuw te Madrid vestigden, was de familie Van der Hamen. Zij waren een typisch voorbeeld van de intieme artistieke relatie die er bestond tussen Vlaanderen en Spanje tijdens de Gouden Eeuw (de 17de eeuw).

De Van der Hamens waren de 3 zonen van Juan van der Hamen: Pedro, Lorenzo en Juan. Ze maakten alle drie deel uit van de artistieke kring rond Lope de Vega. Deze geniale Spaanse dichter droeg zelfs enkele sonneten aan hen op.

Tegenwoordig is Juan van der Hamen de León (1596-1631) nog de meest bekende. Hij was dichter maar vooral een succesrijk schilder van herbergscènes en van bloemstukken. Juan was weliswaar van Vlaamse oorsprong maar hij genoot een Spaanse opvoeding en hij had nauwe banden met de Vlaamse en de Castillaanse gemeenschappen in Madrid. Zijn familie was afkomstig uit Vleuten, een stad in de huidige provincie Utrecht. Vooaleer ze emigreerden naar Madrid waren ze verbonden aan het hof te Brussel.

Juan Sr. maakte deel uit van de prestigieuze Guardia de Archeros Reales (Garde van de Koninklijke Boogschutters) die hoofdzakelijk bestond uit Vlaamse edelen. Ook Juan Jr. maakte deel uit van dit elitekorps.

De familie woonde in de omgeving van de Plaza de la Cebada die behoorde tot de parochie San Andrès, de wijk van de Vlamingen in Madrid. De zonen van Juan Sr. waren goed opgeleide jonge edelmannen met een grote passie voor literatuur en schilderkunst. Ze waren perfect geïntegreerd in de Madrileense beau-monde en in het artistieke milieu van Madrid.

Als schilder combineerde Juan Jr. de Spaanse en de Vlaamse wereld op een perfecte manier. Hoewel hij opgroeide in Madrid ademen zijn schilderijen helemaal de sfeer uit van de Vlaamse meesters. Hij werd de eerste specialist in Spanje van de herbergscènes.

Juan gebruikte de herbergscènes als ‘a new commercial opportunity’, een genre dat veel geld in het laatje kon brengen. Hij schilderde niet alleen in opdracht, maar verkocht zijn schilderijen ook rechtstreeks aan geïnteresseerden in zijn atelier.

In de 17de eeuw beschouwden de traditionele kunstcritici herbergscènes als een minderwaardig genre. Maar de vraag naar dit soort schilderijen was enorm. Toch had Juan Jr. het als gevolg van de vooroordelen van sommige kunstcritici niet gemakkelijk om erkenning te vinden als kunstenaar. Voor de kunstcritici bleef de Spaanse Vlaming een vulgaire ‘schilder van kastanjes en van rapen’.

Maar voor Lope de Vega en zijn artistieke kring was Juan van der Hamen een uitstekende schilder. Lope de Vega aarzelde zelf niet om Juan in een sonnet te omschrijven als ‘de nieuwe Apollo’. De 2 sonnetten die Lope de Vega schreef voor Juan dragen als opdracht: ‘Voor Juan van der Hamen, vermaard schilder’ en ‘Aan Juan van der Hamen, uitstekend schilder’.

Naast herbergscènes was Juan ook bekend voor zijn bloemstukken en in dit soort schilderijen was hij een typisch exponent van de toenmalige Spaans-Vlaamse school.

De Spanjaarden vonden de schilderijen van Juan van een radicaal naturalisme en dat onderscheidde hem van zijn tijdgenoten. Dit paste echter perfect in de geest van de tijd. Lope de Vega vond dat de literatuur net zoals de schilderkunst een imitatie moest zijn van de natuur.

Lope de Vega interesseerde zich voor het werk van de jonge, briljante schilder omdat hij bepaalde parallellen zag met zijn eigen werk. Dezelfde traditionalistische kunstcritici die de schilderijen van Juan ‘vulgair’ vonden, hadden ook maar weinig belangstelling voor de toneelstukken en de gedichten van Lope de Vega.

Deze bijdrage is afkomstig uit het boek ‘Encuentros de ayer y reencuentros de hoy’ een uitgave van Academia Press. Surf voor meer informatie over deze uitgeverij naar: www.academiapress.be

Vertaling en bewerking: Herwig Waterschoot.

 

Lees ook: